|
چهارده آواي بومي،
در بر گيرنده چهارده ترانه محلي ايراني است به نا م هاي:
دختر بوير احمدي، رشيد خان، آسمان به اين گپي، تو بيا، مستم مستم، هماي جون،
زرد مليجه، درنه جان، قاسم آبادي، هي يار
هي يار، پاچ ليلي، مجنون نبودم، يار مبارك باد و گيرمه بستان ايچين كه توسط
ايرج صهبايي براي پيانو تنظيم و منتشر شده است.
ايرج صهبايي متولد
هزار و سيصد و بيست و چهار
تهران،
دانش آموخته هنرستان عالي موسيقي
يا همان
كنسرواتوار
موسيقي
تهران،
در رشته نوازندگي ترومبون و كنسرواتوار ملي پاريس و كنسرواتوار استراسبورگ در
رشته هاي آهنگسازي و رهبري اركستر است.
وي در سال
هزار و سيصد و شصت و پنج اركستر مجلسي شيلتيگهايم
(Schiltigheim) را در شهر استراسبورگ فرانسه پايه گذاري نمود كه تا سال
هفتاد و شش
به عنوان رهبر ثابت با اين اركستر فعال بود. او ضمن ارائه آثاري از خود كه اغلب
در جشنواره هاي موسيقي مدرن در اروپا به اجرا در آمده از سال
هفتاد و سه
رفت و آمدهاي مرتبي به ايران داشته و برنامه هايي با اركستر سمفونيك تهران به
اجرا در آورده است.
صهبايي كار روي ترانه هاي محلي ايران را در واقع از سال ها پيش با ساخت سه
انوانسيون فولكلوريك براي پيانو آغاز كرد كه اين آثار همراه با قطعه اي با
عنوان به ياد موريس راول در سال
هفتاد و هفت
به وسيله انتشارات چنگ به چاپ رسيده است.
به گفته صهبايي:
انوانسيون ها از لحاظ تكنيكي براي پيانيست ها قدري دشوار بودند لذا پيشنهاد شد
كه روي آواهاي محلي كاري بشود كه خيلي سخت نباشد و پيانيست هاي جوان هم از لحاظ
تكنيكي بتوانند راحت تر آنها را اجرا كنند. هدف در حقيقت ارائه اثري بود كه هم
آموزشي باشد و هم هنري. البته اين قطعات خيلي هم آسان نيستند ولي چيزي هم
نيستند كه خارج از عهده نوازندگان باشد به ويژه كه قطعات نسبتا كوتاه هستند و
به گوش كساني كه در ايران زندگي كرده اند آشناست. فكر مي كنم اين آشنايي گوشي
باعث انس و الفت بين نوازنده و قطعات مي شود و بدين ترتيب مشكلات تكنيكي راحت
تر حل مي شود.
ترانه هايي كه در اين مجموعه براي پيانو تنظيم شده اند بسيار معروف اند و از
دهه هاي پيش به شكل هاي مختلف توسط آهنگسازان متعددي براي پيانو، آواز، اركستر
و... تنظيم شده اند.
صهبايي درباره تفاوت تنظيم جديد با تنظيم هايي كه سابقا از اين آواها ارائه شده
بود چنين مي گويد:
من قصد مقايسه بين كارها را ندارم چون هر
كدام جاي خود را دارند ولي بيشتر اين تنظيم ها نمي توانند از لحاظ آكادميك در
كشورهاي ديگر جايي داشته باشند. فكر مي كنم اين بعدها ثابت خواهد شد كه اين
تنظيم جديد در تمام كنسرواتوارهاي دنيا قابل ارائه است. در آموزش هنرجويان و
سپس در كنسرت ها. از لحاظ ساخت آهنگسازي هم در تنظيم هاي ديگر معمولا از يك
هارموني كلاسيك كه در آكادمي ها ياد گرفته اند استفاده شده كه فكر مي كنيم با
توجه به حال و هواي اين آواها مي توان تنظيم هايي كه از لحاظ هارموني غني تر
باشند هم ارائه داد. كما
اينكه در اينجا هم از هارموني كروماتيك استفاده شده، هم از آكوردهايي كه از
كروماتيسم خارج شده و مدال است. اين را در نظر نگرفته ام كه آواها يك پايه و
اساس هارموني ماژور و مينور دارد،
كه در حقيقت ندارد. اصل و اساسش روي اين است كه اينها از زمينه مدال آمده اند
بيرون. من با كروماتيسم و يك مقدار شگردهاي ديگر آهنگسازي سعي كردم اين آواها
را به گونه متفاوتي تنظيم كنم. براي اينكه بخواهيم اين آواها،
شايد اين كلمه گنده اي باشد،
حالت جهاني داشته باشند بايد ابداع و اختراعي هم در آن باشد وگرنه
در همان سطح استفاده داخلي مي مانند.
صهبايي درباره تفاوت ها و شباهت هاي مجموعه تازه اش با انوانسيون هايي كه چند
سال پيش با الهام از ترانه هاي محلي ايران پديد آورده بود نيز چنين مي گويد:
اگر همه چيز را به هارموني خلاصه كنيم زمينه اين دو مجموعه بسيار به هم شبيه
هستند و تفاوت اصلي كه كار جديد با مجموعه قبلي دارد اين است كه در اينجا سعي
شده ملودي محلي خالص بماند و آن چيزي كه اطراف آن است و فضاسازي مي كند متفاوت
باشد. در صورتي كه در انوانسيون ها آواي محلي تقريبا حل شده است.
ولي در اينجا اگر خط ملودي را برداريد بدون اينكه فضاي اطرافش را اجرا كنيد مي
بينيد كه تقريبا شبيه اصل است. يعني تا حد امكان تغيير نكرده مگر اينكه از لحاظ
آهنگسازي مشكل داشته باشد. مثلا گاهي اوقات در ترانه هاي محلي مي بينيم كه يك
تكرار خيلي اضافه است در صورتي كه در موسيقي جهاني و آكادميك يك تكرار را انجام
مي دهيم سپس به بخش بعدي مي رويم و دوباره بازمي گرديم به نخستين بخش و اين اثر
را كامل مي كند. از اين نظر ممكن است با اصل متفاوت باشد ولي از لحاظ ملودي،
دست نخورده و مانند اصل است.
گفتني است ايرج صهبايي با الهام از اين ترانه هاي محلي به ساخت اپرايي براي
كودكان به نام سه حكايت پارسي دست زده است كه در مهرماه
هزار و سيصد و هشتاد و دو
در استراسبورگ به اجرا درآمد.
تنظيم اخير وي از ترانه هاي محلي ايران هم كه نخستين بار توسط طاهر جليلي
پيانيست ايراني مقيم فرانسه در پاريس اجرا گشت به تازگي براي دومين بار به
وسيله پيمان يزدانيان اجرا شده و
به زودي به صورت سي دي انتشار خواهد يافت.
از: روزنامه شرق به تاريخ هفدهم آذر ماه
هشتاد و دو
نويسنده: پژمان اكبرزاده
بيست و نهم آذر ماه هشتاد و دو |
