|
تازه جايزه بهترين آهنگساز را از جشنواره پاسيفيك (آسيا- اقيانوسيه) براي فيلم
«خاموشي دريا» گرفته بود؛ اما بحث ما راجع به اين جايزه و آن جشنواره نبود. با
او حتي مباحث نظري موسيقي را هم مطرح نكرديم- كه مي گويند خوب مي داند- بلكه
يكراست رفتيم سراغ مسئوليت طولاني مدتي كه داشت و حالا ندارد. فريدون شهبازيان
نزديك به دو دهه مسئوليت معاونت موسيقي مركز موسيقي صدا و سيما را به عهده داشت
و حالا مثل هر صاحب منصبي كه از منصبي كنار مي رود، حرفها و انتقادات زيادي
دارد؛ با اين تفاوت كه مسئوليت هر آنچه در دوره حضورش اتفاق افتاده را مي پذيرد
و لابد
هنوز به نتايجش اعتقاد دارد. شهبازيان به غير از مسئوليتش، موسيقيدان زنده اي
است و اين را بسياري از صاحب نظران نيز اذعان دارند و حالا با مسئوليتي كه
ندارد، در استوديوي مهر مشغول جمع كردن كاستي با يكي از خوانندگان مطرح است و
همان جا بود كه به گفت وگو با او نشستيم. در پايان گفت وگو، از او درباره كاستي
كه اخيرً با اشعار شاملو منتشر كرده است، پرسيديم؛ اما محور گفت وگوي ما همان
است كه گفتيم. دري كه صدا و سيما بر روي موسيقي پاپ گشود و او معتقد است عامل
اصلي اين كار او بوده است.
با فريدون شهبازيان از مواضع زيادي مي توان آغاز به گفتگو كرد، اما ترجيحا
مي خواهيم به مسئله اي بپردازيم كه زودتر به ذهن مي آيد و آن هم شروع دوباره
موسيقي پاپ بعداز انقلاب اسلامي است، كه مي توان گفت شما به نوعي يكي از
اصلي ترين كساني بوديد كه اين كار را آغاز كرديد. مي خواهيم بدانيم اهداف اوليه
شما چه بود؟
از همان سالهاي اول انقلاب،
كه موسيقي دچار محذوراتي شده بود و به هر حال عوامل بازدارنده اي در آن به وجود
آمده بود، من به عنوان مسئول موسيقي در راديو و بعد صدا و سيما كار مي كردم.
همان زمان هم اركستري را تشكيل داديم كه البته به اقتضاي شرايط بيشتر موسيقي
حماسي اجرا مي كرد، چون اساسا انقلاب نه تنها در ايران، بلكه در سراسر دنيا،
روي همه وجوهات اجتماعي اثر مي گذارد و موسيقي و ديگر هنرهاي آن جامعه نيز بايد
متأثر از حوادث اجتماعي باشد. از همان سالها به اين فكر بودم كه موسيقي اي را
در صدا و سيما توليد كنيم كه پاسخگوي جوانان باشد. در آن سالها بيشتر
موسيقي هاي ايران، حماسي و يا سنتي بود كه كم كم موسيقي هاي محلي و ملي نيز به
آن اضافه شد. تا اينكه نزديك به ده سال پيش كه علي معلم مسئوليت واحد موسيقي
صدا و سيما را به عهده گرفت، جواناني آمدند كه راغب بودند در زمينه موسيقي پاپ
فعاليت كنند و ما چون نمي توانستيم بي بهانه و دليل عذر همه را بخواهيم و انبوه
مراجعان را بازگردانيم، به فكر چاره افتاديم. من شخصا فكر كردم كه بهتر است
جايي باز كنيم تا جوان ها هم بتوانند موسيقي مورد علاقه خود را دنبال كنند. تا
آن زمان موسيقي هاي كودك، ملي، محلي، سنتي، كلاسيك و غيره اجرا مي شد و تنها
كساني كه بدون خوراك مانده بودند، جوان ها بودند. گو اينكه بسياري از آنها
موسيقي كلاسيك و سنتي را دوست داشتند، اما جاي موسيقي اي براي آنها خالي بود.
آرام آرام به اين فكر كردم كه بايد جايي براي آن تعريف كنم.
اين مسئله
به طور حتم در شورا و يا جمعي مورد بررسي قرار گرفت و بعد عمل شد، شوراي تصويب
اين موسيقي چه كساني بودند؟
در همان شوراي موسيقي كه آقاي معلم، من و چند نفر ديگر بوديم، كارها را خودم
ارزيابي مي كردم و مجوز مي دادم، در آن زمان قائم مقام مركز موسيقي هم بودم.
صدا و سيما
يك شوراي عالي موسيقي هم دارد؟
آن زمان اين شورا تشكيل نشده بود. شوراي عالي موسيقي بعد ها تشكيل شد كه مديران
شبكه ها و مسئولان نيز در آن بودند كه صرفا بر عملكرد شوراي موسيقي نظارت
مي كرد، نه بر موسيقي ها.
شما پيش از
انقلاب هم در راديو فعال بوديد و با هوشنگ ابتهاج (سايه) كار مي كرديد، شايد
خيلي ها انتظار داشتند، در كنار معلم، تجربه موفق سالهاي گذشته تكرار شود، اما
فكر نمي كنم آن قدرها هم تجربه موفقي از آب درآمده باشد، چون بعدها موسيقي پاپ
به جايي رسيد كه شايد نمي شد پيش بيني كرد.
اين تجربه شروع موفقي داشت. زماني كه تصميم گرفتيم، موسيقي پاپ را راه
بيندازيم، مصمم شديم از بهترين خوانندگاني كه مي شد در
ايران پيدا كرد، استفاده كنيم و همان طور كه امروز شاهد هستيد، موسيقي اي كه ما
ارائه كرديم و خوانندگاني كه در ابتدا معرفي شدند، هنوز هم از خوانندگان خوب
محسوب مي شوند. از طرفي آنچه ما ارائه كرديم، پاپ نبود و نمي شد به آن پاپ
اطلاق كرد و ما اصلا نمي خواستيم به آن پاپ اطلاق شود. ما مي خواستيم موسيقي اي
را ارائه كنيم كه اندكي فرياد، عصيان و سركشي در آن باشد و آرام آرام بتواند در
دل جوانان جا باز كند. اما راه عوض شد و ما در آن نقشي نداشتيم. من به شخصه تا
سه سال پيش كه آنجا بودم، به شاهد آرشيوي كه وجود دارد، سعي كردم كارها ارزش
هنري داشته باشد. آقاياني كه در ابتدا آمدند و تست صدا دادند و پذيرفته شدند،
خوب كار كردند. برخي مي گويند ما مي خواستيم موسيقي پاپ يا چيزي توليد كنيم كه
جلوي موسيقي وارداتي را بگيرد،
اين ذهنيت اشتباه است، هرگز نيت مقايسه و مقابله با كسي يا جرياني را نداشتيم،
ولي اين امر خود
به خود پيش آمد.
پس چرا خوانندگاني كه در ابتدا معرفي شدند و آغاز به كار كردند، صدايي كاملا
شبيه به خوانندگاني داشتند كه سالها بود كشور را ترك كرده بودند. حتي بعضي
وقتها اين طور به نظر مي آمد كه تعمدا
سعي مي شود الگوهاي گذشته تكرار شود.
اينجا دو مسئله متفاوت وجود دارد؛ يكي آهنگسازي است و ديگري خوانندگي. متأسفانه
اين دو مقوله هميشه به درستي تفكيك نمي شود. در همان زمان هم آهنگسازي ها
متفاوت بود، تنها صداي بعضي از خوانندگان شبيه خوانندگاني بود كه پيش از اين
فعاليت مي كردند، ولي كل اثر كه در بازار به فروش مي رفت بسيار متفاوت از آن
چيزي است كه شما فكر مي كنيد.
ممكن است اين طور باشد، اما
اين تشابه
صدا، باعث موفقيت اين خواننده ها شد و نظر مردم را به خود جلب كرد.
آن
موقع اولين توجهي كه هر كسي مي كرد؛ اين بود كه يكي آمده شبيه فلاني مي خواند.
شما چقدر سعي كرديد جلوي اين تقليد ها و تشابه ها را بگيريد؟
من هرگز سعي نكردم جلوي اين اتفاق بايستم. چون اعتقادي به اين كار نداشتم. در
درجه اول دست پرورده صدا و سيما چند نفر بودند:
محمد اصفهاني، خشايار اعتمادي، عليرضا عصار و شادمهر عقيلي كه فقط ترانه «گل
ياس» را با صدا و سيما اجرا كرد. ديگران كه منظور شما به آنها هم هست بعدا
اضافه شدند و البته چه اشكالي داشت؟
اين كار باعث شد اسطوره بودن بعضي ها شكسته شود. پيش از آن همه فكر مي كردند
هيچ كس نمي تواند مثل فلاني باشد، اما ديدند حتي بهتر ازآن هم ممكن است.
خوب، همين دو سه نفر هم شامل اين موضوع مي شدند.
به نظر
مي رسيد سياست خاصي مي خواهد اين شبيه سازي انجام گيرد. باور اينكه اين عمل
كاملا اتفاقي بوده، دشوار است. بر فرض اگر هم اين طور باشد، انتظار نمي رود صدا
و سيما با چنين تصميمي كه در شوراي موسيقي گرفته مي شود، به راحتي كنار بيايد و
بعد هم اين قضيه دنبال شود.
اصلا چنين چيزي نبود، بعدها شايد به دليل اينكه چند اثر از اصفهاني، اعتمادي و
غيره پخش شد، دولتمردان هم به اين فكر افتادند كه اين موسيقي مي تواند رايج
شود. اما در ابتداي امر، هيچ كس چيزي به ما ديكته نكرد. من با ميل و رضايت خودم
تصميم گرفتم موسيقي اي ويژه جوانان توليد شود.
امابه نظر
مي آمد در آن زمان و حتي هنوز سياستگذاري صدا و سيما آن قدر ها با اين موضوع
همخواني نداشته باشد و چطور ممكن است شما بتوانيد بدون هيچ مانعي اين كار را
انجام دهيد؟
بله. اما واقعيت اين است و آن زمان، كسي مخالفتي با اين كار نداشت. من باز هم
مي گويم كه اين تصميم شوراي موسيقي بود نه هيچ كس ديگري. |
