نگاهی [گزارش] به کارگاه تخصصی آواز استاد محمدرضا شجریان (بخش دوم و پایانی)

نوشته شده توسط persianartmusic Posted in مقالات بازدید: 372

ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال
 

نگاهی [گزارش] به کارگاه تخصصی آواز استاد محمدرضا شجریان (بخش دوم و پایانی)

روش‌شناسی کارگاه:

الف: روش‌شناسی گزینش در مرحله اول و دوم کارگاه:

در مرحله اول گزینش استاد با سعه‌صدر اجازه می‌دادند تا هر یک از سیصد نفر به دلخواه خود گوشه‌هائی را در یک دستگاه یا آواز انتخاب نموده و در زمانی نسبتاً طولانی بخوانند به طرزی که از بند استرس‌های اولیه رها گشته و به قدر وسع قابلیت‌های فنی خود را نمایان سازند، سپس نکاتی را با توجه به شاخصه‌هائی که قبلاً در دفتر خویش تفکیک کرده بودند در محل مربوطه درج می‌نمودند.

نکته‌ای که اشاره به آن سزاوار است رویکرد آموزشی استاد حتی در این مرحله از کارگاه می‌باشد. به این معنا که استاد شجریان به همه شرکت کنندگان بعنوان استعدادهای بالقوه آواز توجه و دقت نشان داده و به فراخور امکانات حنجره و توان فنی هر داوطلب نکات را در رابطه با مدیریت و تولید صوت گوش زد می‌فرمودند.

در مرحله دوم گزینش نیز روش مشابهی اتخاذ شد با این تفاوت که این بار استاد مبتنی بر شناخت نسبی که از نفرات راه یافته(۶۷ نفر) به این مرحله پیدا کرده بودند. چند دستگاه و آواز خاص را برای آزمون عملی مشخص کرده و باز به رغم تشخیص شهودی دقیقی که دارند نکاتی را در دفتر خویش یادداشت می‌کردند. شایان ذکر است «دفتر» مذکور از حیث روش‌شناختی بسیار حائز اهمیت بوده و بی‌تردید در آینده از اسناد تاریخی موسیقی کشورمان خواهد بود.

نکته‌ای که روش‌شناسی مرحله دوم کارگاه را به کلی از مرحله آن متمایز می‌کند مرور دوباره و بازبینی دقیق DVD ضبط شده هر چهار جلسه این مرحله توسط استاد می‌باشد.

ب: روش‌شناسی پروژه آموزش در مرحله سوم کارگاه:

شالوده اصلی روش آموزش در این مرحله «تقلید» است. بر این اساس استاد آوازهائی را با توجه به معیارها و ملاحظات فنی مشخص از آثار منتشر شده خود برگزیده و در استودیو موسیقی‌سازی آنها را جدا و آواز خالص را به فرازهائی تقسیم و هر فراز را تا شش بار تکرار نموده و کل مجموعه را در قالب CD در اختیار هنرجویان قرار می‌دهند. هر جلسه بخشی از این آوازها تعیین می‌شود و هنرجویان موظفند آن را با تمام تحریرها و ظرائف‌‌(نوانس و دینا ماسیون) به خاطر سپرده در جلسه آینده اجرا نمایند.

بعنوان مثال استاد دستگاه سه‌گاه و آوازهای کاست آسمان عشق براساس اشعاری از عطار را بعنوان نخستین رپرتوار آموزشی مرحله سوم تجویز و قویاً به تکرار و تقلید موبه‌موی آن اصرار می‌ورزد.

«فقط باید تقلید صددرصد بکنید نترسید شجریان نمی‌شوید خودتان می‌شوید خوب می‌شوید.[۱]»

«با تقلید یک صدای خوب شما می‌توانید صدای خودتان را صیقل دهید مانند صدای همایون‌پور.[۲]»

گرچه تقلید از یک منبع متعالی برای دست یافتن به تکنیک مقتضی بعنوان شرط لازم جهت ظهور و بروز خلاقیت‌ها در هنر بخصوص در مقوله آموزش جایگاه تثبیت شده‌ای در دنیا دارد لیکن تقلید شیوه آوازی «محمدرضا شجریان» بعلت تک قطبی کردن آواز ایرانی و ایستا ساختن اصول بنیادی زیبائی شناسی آواز کلاسیک ایران، در سالهای اخیر به ویژه پس از برگزاری کارگاه محل مناقشه و مایع نگرانی در میان اهالی نظر بوده است.

اما استاد شجریان به درستی روش تقلید و تمکین صرف بعنوان اساس آموزش آواز در مراحل اولیه آن اعتقاد داشته و آن را سرلوحه کار خود در مرحله سوم کارگاه بعنوان مقدمه دوره عالی در مرحله چهارم قرار داده است.

«از کلمه تقلید وحشت نکنید برای یاد گرفتن حتماً باید تقلید کنید صددرصد باید تقلید کنید.

وقتی شما شعر حافظ را می‌خوانید چیزی که به آن اضافه نمی‌کنید شما مثل بچه که زبان را از مادر یاد می‌گیرد ابتدا باید شیوه را از من همانطور یاد بگیرید.

وقتی کسی خوب تقلید کند می‌تواند خوب هم تقلید نکند.[۳]»

گفتنی است مقصود استاد بیشتر ارتقاء مهارتهای فنی و تحصیل تکنیک‌های پیشرفته خوانندگی نزد اعضاء اصلی کارگاه می‌باشد و به تکرار ماشینی درس آنچنان که در کلاس‌های آواز و در فرایند آموزش ردیف متداول است، هیچ اعتقادی ندارد و می‌فرماید:

«کلاس ما کلاس یاد گرفتن ردیف و آهنگ نیست، در این کلاس ملاک اجرا است و منظور پرورش و تربیت شما برای اجرای صحیح است.[۴]»

و معمولاً تاکید می‌کند درس(ردیف یا تصنیف) را روایت نکنید بلکه آن را بخوانید "چیزی که در کلاس در پی آنیم حال است که شنونده را متحول می‌کند."[۵]

بر این اساس استاد آموزش تصنیف خوانی را نیز مدنظر قرار داده و در رپرتوار بخش نخست مرحله سوم(دستگاه سه‌گاه) تصانیف قدیمی از مرتضی‌خان محجوبی با شعررهی‌معیری و چند تصنیف با شعر و آهنگ علی‌اکبر شیدا از کاست رسوای دل را جای داده است با این رویکرد که هنرجویان و خوانندگان در کلاس با نحوه و شگرد اجرای تصانیف قدیمی آشنا شده و تفاوت آنها با تصانیف جدید و در کل وجوه تمایز تصنیف از سرود را تشخیص دهند و بارها در کلاس تذکر داده‌اند که تصنیف را باید آنقدر تمرین و تکرار کنید تا از گرفتاری ریتم رها شده و به حالت‌ها و روانی تصنیف بپردازید.

«تصنیف [خواندن] مثل غذا پختن می‌ماند و باید حسابی جا بیافتد.»

بعد دیگری از رویه آموزشی استاد شجریان در کارگاه مطرح ساختن نکاتی در باب موضوع بسیار مهم مدیریت سلامت و آمادگی حنجره و تولید صحیح صوت با استفاده از تمام امکانات مکانیزم ایجاد و انتشار صوت در بدن است.

«بعد از هر مریضی صدا یک پله به عقب می‌رود باید بعد از بهبودی با تمرین[و مراقبه] آن را به سرجایش برگرداند»[۶]

«با صدای خود دوست باشید  آن را همیشه زیرنظر بگیرید»[۷]

در مورد صدا اوج که در فرهنگ شنیداری موسیقی ایرانی در میان مردم جایگاه ویژه‌ای دارد استاد بهترین صدای اوج را چیزی می‌داند که شنونده را نگران و مضطرب نکند و تاکید می‌کند صدای اصلی و خالص خود را بیرون بیاورید صدا نباید روکش داشته باشد و توصیه می‌کند صدای بم خود را هم خوب تقویت نمائید که در کنسرت‌ها پشتوانه خواننده در زمانی است که صدای او خسته بوده و از عهده اوج مکرر برنمی‌آید. در مورد یک رنگی و تعادل طولی صدا هم می‌فرماید: «با همان صدائی که می‌خوانید تحریر بدهید.»[۸]

«جنس تحریر و جای تحریر در صدا و حنجره باید درست و سنجیده باشد.تحریر نباید در میان خود هوا داشته باشد.»[۹]

«هنگام خواندن دهان حداقل باید به اندازه پهنای یک بند انگشت باز باشد و آ باید رنگی از _ُ داشته باشد.»[۱۰]

مسئله دیگری که در تمام پروژه‌ها و کلاس‌های آموزش هنر حائز اهمیت می‌باشد انتقال «بینش» هنری به هنر آموزان است این مقوله نیز در پروژه آموزشی استاد شجریان در مرحله سوم کارگاه از نظر دور نمانده است علاوه بر نکاتی که خود هنرجویان در اثر ارتباط منظم و طولانی با استاد آنها را درک خواهند نمود خود استاد هم در جریان کلاس‌ها هنرجویان را برای کسب نگرش صحیح هنری رهنمون می‌سازند.

«معلم خوب هنر مخصوصاً آواز کسی است که خوب ادرس بدهد و شاگرد خوب کسی است که با یک کلیدی که از معلم خود گرفته ده در باز کند.»[۱۱]

«فقط در جایگاه یک هنرمند می‌توان هنجارها را شکست و هنجارهای جدید ایجاد کرد.»

«ارتباط بین شما و میان شما با مردم خیلی مهم است و به شهرت و محبوبیت شما خیلی کمک می‌کند. بخصوص یکدل و یکرنگ بودن و یک فرهنگ را دنبال کردن.»[۱۲]

- روش شناسی اداره کلاس‌ها در مرحله سوم کارگاه:

در ابتدا استاد نفرات برگزیده نهائی را در دو گروه تقسیم نمودند گروه یک شامل ۱۳ نفر از هنرجویانی می‌شد که هنوز به سن سی‌سالگی نرسیده بودند و گروه دو شامل ۱۲ نفر هنرجویان بالای ۳۰ سال. دو گروه دیگر هم در این مرحله حاضرند و شامل هنرجویانی می‌شوند که تعداد آن ۲۱ نفر بوده و در قالب دو گروه سوم و چهارم بعنوان مستمع سازماندهی شده‌اند و اجازه دارند در کلاس حضور یافته و از مطالب و نکات مطروحه در کلاس بهره‌مند شوند.

اکنون کلاس‌ها با تعداد کل ۳۸ نفر به طور دو هفته یکبار روزها یکشنبه از ساعت ۱۵-۱۹ در زمستان و پاییز ۱۶-۲۰ در بهار و تابستان در محل سالن قطب‌الدین شیرازی که دارای فضا و امکانات آموزشی در خوری است برگزار می‌شود گروه یک و سه در یک هفته و گروه دو و چهار در هفته دیگر در کلاس حاضر می‌شوند. هنرجویان اصلی در سمت چپ استاد و مستمعین در دست راست گرد میزی به شکل نعل اسب می‌نشینند.

استاد با حوصله مثال زدنی به آواز تمام هنرجویان گوش فرا داده و نکات ضروری را به تک تک بچه‌ها تذکر داده و راهنمائی‌های کلی را عرضه می‌دارند و در تمام طول مدت کلاس صحبت‌های استاد توسط میکروفون پیش روی ایشان ضبط می‌شود.

در این بخش اشاره به دو نکته ضروریست، نخست اینکه استاد شجریان علیرغم آنچه در ابتدا مقرر کرده بودند، «درس» را از مستمعین نیز درست مانند اعضاء اصلی پرسیده و از ارائه هیچ نوع راهنمائی در مورد تک‌تک افراد این گروه دریغ نمی‌نماید و این بارقه امید را در دل آنها نشانده است که در صورت احراز مهارتهای لازم بین آنها و اعضاء اصلی کلاس تمایزی وجود نخواهد داشت. پیشرفت چشمگیر و قابل ملاحظه تعدادی از هنرجویان گروه مستعمین محصول این نگرش و بذل توجه استاد می‌باشد که خود به نوعی موجب انگیزش اعضاء اصلی کلاس نیز شده است.

نکته دوم: مدیریت مقبول معاونت امور هنری و بین‌الملل مجموعه فرهنگی و هنری آسمان فرهنگستان هنر و نقش مطلوب روابط عمومی این مجموعه در اداره و برگزاری منظم کلاس میباشد. روابط عمومی مجموعه توانسته است علاوه بر امکانات آموزشی و رفاهی در خور مجموعه و فضای مصفای آن با ایجاد محیط دوستانه بین بچه‌ها و اعمال محدودیت‌های مقتضی با توجه به شأنیت مقام هنری استاد و محبوبیت و جایگاه اجتماعی ایشان، شرایطی ایجاد کند تا استاد شجریان با سهولت و علاقه به طور هفتگی در کارگاه حاضر شوند و این اعتبارکارگاه را دوچندان می‌کند. ایلیا محمدی نیا مدیر روابط عمومی علاوه بر انجام علاقه‌مندانه وصحیح امورات محوله در رابطه با اداره کارگاه روزهای یکشنبه نیز در کلاس حضور یافته و ضمن نظارت بر امور فنی کلاس مانند نور و صدا و تهویه و استجابت نیازها و دستورات احتمالی استاد به نکات انضباطی نیز توجه داشته و در صورت لزوم هنرجویان تذکر می‌دهد او به قدر وسع برای پیشرفت بچه‌های کارگاه تلاش می‌کند.

گفتنی است از آغاز مرحله سوم کارگاه از میان ۴۶ نفر اعضاء اصلی و مستمعین اعلام شده ۱۵ نفر به دلیل عدم شرکت و دلایل انضباطی و غیبت و موارد فنی توسط استاد کنار گذاشته شدند و اکنون کارگاه با ۳۱ نفر از تهران و استانهای آذربایجان شرقی، اصفهان، فارس، خوزستان، زنجان، مازندران، گلستان، گیلان، خراسان، مرکزی، یزد و قزوین به طور منظم به کار خود ادامه می‌دهد.

غیر از ایلیا محمدی‌نیا و حضور دوره‌ای نگارنده گاهی مدعوین و میهمانی هم در کلاس حضور می‌یابند که مهمترین آنها حضور رسمی اعضا شورای عالی موسیقی خانه موسیقی بود که به دعوت استاد روز یکشنبه ۲۷ بهمن ماه ۸۷ از روند پیشرفت کلاس دیدن کردند که خبر آن در روزنامه اطلاعات شماره ۲۴۴۱۱ صبح روز سه‌شنبه ۲۹ بهمن ماه ۸۷ انعکاس یافت.

اعضاء هیئت داوران مظفر شفیعی، علی جهاندار و حمیدرضا نوربخش مدرسین معتبر آواز و از یاران دیرین استاد شجریان هم گاهی به دعوت استاد در کلاس حاضر می‌شوند. علت آن در سوال هفتم پرسشنامه از این هنرمندان بزرگوار جویا شده‌ایم که پاسخ آنها را خواهید خواند.

هدف‌گذاری‌های کارگاه:

هدف اولیه کارگاه همانطور که در نخستین اطلاعیه فرهنگستان هنر هم آمده است آشنائی خوانندگان با تکنیک‌های تخصصی آواز ایرانی درنظر گرفته شده و در همان اطلاعیه منظور استاد از برپائی کارگاه تخصصی آواز ارتقاء سطح فرهنگ و دانش موسیقی اصیل ایرانی عنوان شده است.

اکنون بیش از دو سال و نیم از انتشار این اطلاعیه گذشته و کارگاه سه مرحله از روند خود را پشت سرنهاده و از بیستم مرداد ماه هشتاد و هفت کلاس‌های مرحله سوم کارگاه به طور منظم با حضور استاد برگزار می‌شود. تصور غالب بر این است که هدف اصلی کارگاه تربیت خوانندگان تمام عیار با اکسیر دانش محمدرضا شجریان و تحویل آنها به موسیقی کلاسیک کشور می‌باشد.

گرچه این امر به نوبه خود ارزشمند بوده و در آینده آواز ایرانی تاثیراتی خواهد داشت لیکن با توجه به بزرگی نام استاد شجریان و فرهنگستان هنر بعنوان یک نهاد معتبر دولتی در حوزه هنر، هدف و توقع ناچیزی برای یک کارگاه تخصصی بسیار معتبر موسیقی قلمداد می‌شود.

طبیعت فعالیت‌های تخصصی و حرکت‌های هنری با رویکرد ایجاد تحول و رفع آسیب‌های موجود چنین است که اهداف و برنامه‌های آن متناسب با پیشرفت کار و به طور ضمنی تعریف و تبیین شده و متعاقباً اجرا و عملیاتی می‌شوند. به زعم نگارنده در مورد کارگاه تخصصی آواز استاد شجریان نیز زمان آن رسیده است که اهداف اصلی تفکیک و متناسب با آن برنامه‌ریزی و اقدام شود.

بعنوان مثال اگر قرار است تنها وارثین میراث فرهنگی و موسیقیائی عظیم نهفته در وجود استاد اعضاء اصلی کارگاه باشند پس ضروریست ظرفیت این افراد تا حد امکان بالا برده شود. به این معنا که به موازات کلاس‌های استاد که متدلوژی خاص خود را دارد باید طی یک برنامه‌ریزی حساب شده و تخصیص بودجه با استفاده از امکانات آموزشی مجموعه فرهنگی هنری آسمان و همکاری کانون‌های تخصصی خانه موسیقی کلاس‌هایی نیز جهت آشنایی اعضاء کارگاه با سایر مباحث نظری و عملی موسیقی برگزار شود.

-مانند ریتم (مفهوم ورن، میزان و ضرب) که ضرورت آن در کلاسها به وضوح حس می‌شود و وقت زیادی از کلاس و استاد را هنگام تدریس تصنیف از بین می‌برد.

- مبانی موسیقی مانند دشیفرونت خوانی، فاصله، علامتهای تغییر دهنده و گام

- تاریخ موسیقی ایران و آشنایی با موسیقی قدیم ایران

- مهمتر از همه آشنایی با یک ساز ضربی مانند دف یا تمبک و یک ساز ملودیک ایرانی

- آشنایی با شعر و تلفیق شعر و موسیقی

- و در صورت امکان آشنایی مختصر با آناتومی حنجره و سایر اندامهای تولید و انتشار صوت در انسان

مفاد درسی کلاسهای فوق باید در چند ترم یا دوره تقسیم و مجدانه تعلیم و در پایان هر ترم با برگزاری آزمونی روند پیشرفت کار اعضاء ارزیابی شود.

یا اگر قرار است این کارگاه آغازگر یک نهضت یا جنبش هنری نو با اصول بنیادی  مترقی در حوزه موسیقی کلاسیک ایرانی و آواز باشد به نوعی که در یک زمان طولانی‌تر طیف گسترده تری را از سرچشمه خود سیراب نماید. باید براساس منشور استاد محمدرضا شجریان دوره های کارگاه به صورت پریودیک تکرار و گروهی از مدرسین و معتقدین به این منشور سکان هدایت آنرا بعهده گیرند و فعلا حد و پایانی برای جمعیت و زمان آن در نظر گرفته نشود به این ترتیب گروه گسترده ای از علاقمندان و هنرجویان آواز و خوانندگان فرهنگ مشترکی را دنبال خواهند کرد که می تواند تاثیرات بسزائی در تثبیت جایگاه حقیقی آواز و موسیقی در جامعه داشته باشد. مانند کارگاه تخصصی سیستم و روش بازیگری استاونیسلاوسکی در هالیوود که توسط الیاکازن در اواخر نیمه اول قرن ۲۰ راه اندازی شد و هنوز هم اغلب بازیگران تئاتر و سینما دنباله رو همان سیستم هستند.

یا اگر قرار است این کارگاه در ویژه‌ترین کارکرد خود وارد حیطه زیباشناسی آواز ایرانی شده و برای ایجاد تنوع در آن اهتمام ورزد باید برنامه های مدرن و دقیقی در بستر یک زمان نسبتاً طولانی جهت گسترش دانش و نگرش و برای پرورش قوه خلاقیت هنرجویان خود داشته باشد.

استاد شجریان می فرماید: «آواز هر خواننده‌ای مثل اثر انگشتی است که مختص به یک نفر است»[۱] این موضوع در مورد طنین و رنگ صدای هر خواننده کاملاً صحیح می باشد اما در باب اصول بنیادی زیباشناسی یک شیوه یا مکتب موضوع قدری پیچیده تر است. بالاخص در مورد زیباشناسی شیوه آوازی استاد شجریان که در چند دهه اخیر سیطره آن تقریباً تمام خواننده‌ها بخصوص خوانندگان جوان را دربرگرفته است.

«شیوه آوازی» استاد شجریان از طرفی به دلیل برخورداری از اصول ناب و اساس خلاقانه و تکنیک غنی و فصاحت در بیان و از طرف دیگر بعلت فراوانی و تنوع آثار منتشره و اجراهای متعدد و نبوغ خود استاد در مدیریت هنری کارهایشان و البته چند دلیل تاریخی آنچنان جایگاه رفیع و قاطی در آواز ایران پیدا کرده است که «زیبایی‌شناسی» آن به زیبائی شناسی غالب در آواز کلاسیک ایرانی بدل شده است.

مبرهن است ادامه این روند به نفع موسیقی و آواز ایرانی نیست و شیوه‌های دیگری نیز نه در مقابل بلکه در کنار آن باید پدیدار گشته و مجال رشد و شکوفائی پیدا نمایند تا تنوع لازم در زیبای‌شناسی آواز ایرانی بوجود آید و این محقق نخواهد شد مگر اینکه استعدادهای شایان آواز با شیوه استاد و رموز آن به خوبی آشنا شده و با تکیه بر قوه نوآوری خویش به مرور زمینه پیدایش شیوه‌های دیگری را فراهم سازند. از این رو این «کارگاه» موقعیت مناسبی برای تحقق این ضرورت می‌باشد.

اگر مراحل آموزش هنر را تجربه، کشف و خلق درنظر بگیریم اینک اعضاء و هنرجویان کارگاه در مرحله تجریه قرار دارند و در مراحل بعدی که استاد آن را تلویحاً در کلاس دوره عالی نامیدند باید هنرجویان مهیای کشف گردند و در نهایت خلق.

این خود مستلزم برنامه‌ریزی دقیق و اتخاذ روش شناسی خاص می‌باشد به نوعی که مسیر نیل به هدف را مبتنی بر سرمایه ها هموار سازد. اینها همان کارهایی هستند که مشابه آنها را  کشورهای همسایه در کنسرواتورهای آواز خود انجام می‌دهند.

به واقع وقتی به جایگاه موسیقی اصیل ایرانی در میان موسیقی سایر کشورهای آسیایی و جایگاه اجتماعی و موسیقیایی و هنری استاد شجریان در کشور و جهان و جایگاه هنری و علمی مسئولین فرهنگستان هنر در کشور، نیک می‌نگریم آرزوی تاسیس نخستین کنسرواتور آواز ایرانی در آینده نزدیک بر پایه‌های همین کارگاه تخصصی به سهولت دست یافتنی می‌نماید.

ناگفته نماند درمحقق ساختن اهداف بزرگ تهیه یک گزارش توصیفی و یک تک نگاری(منوگرافی) جهت استوارسازی آینده برمبنای حال می‌تواند بسیار یاری‌رسان باشد. از این رو نگارنده طرح پیشنهادی تک نگاری کارگاه را نیز به حکم وظیفه در قبال موسیقی اصیل و عزیز کشورمان تهیه و به معاونت امور هنری و بین‌الملل فرهنگستان آسمان هنر تسلیم نموده‌ است.

 

پیوست ها

همانطور که در توضیح مراحل تهیه و تنظیم این مقاله ذکر شد پس از مشاوره با اعضاء هیئت داورانِ گزینش های ابتدایی کارگاه، پرسش نامه ای نیز به این بزرگواران تسلیم شد که قبول زحمت فرموده و پاسخ آن را بطور کتبی به نگارنده ارائه نمودند و در این بخش سوالات پرسش نامه و سپس پاسخ این هنرمندان را به ترتیب شماره سوالات می خوانید.

با سپاس از استاد شجریان و هنرمندان بزرگوار آقایان مظفر شفیعی، علی جهاندار و حمیدرضا نوربخش که با مهربانی و سعه صدر نگارنده را در تهیه این مقاله یاری رساندند و با سپاس از همکاری ایلیا محمدی نیا مدیرروابط عمومی مجموعه فرهنگی – هنری آسمان هنر.

 

سوالات مطروحه در پرسش نامه در ۹ شماره:

۱- معیارهای ارزیابی هیئت ژوری برای انتخاب داوطلبان در مرحله نخست به منظور برگزاری مرحله دوم (مرحله مصاحبه و عملی) چه بود؟

۲- معیارهای ارزیابی شما برای گزینش شرکت کنندگان در مرحله عملی و مصاحبه چه بود؟

۳- ویژگی های شرکت کنندگان را چگونه برای انتخاب امتیازبندی یا اولویت بندی می نمودید؟

۴- نحوه تعامل اعضاء چهار نفره هیئت ژوری برای انتخاب نهایی یک شرکت کننده چگونه بود؟

۵- آیا برای بالا بردن دقت در انتخاب، گاهی به تصویر یا صدای ضبط شده شرکت کننده‌ها هم مراجعه می کردید؟ یا شرکت کننده ای را برای بررسی مجدد دوباره دعوت بفرمائید؟

۶- آیا برای استعدادهایی که به نوعی از فراخوان بی اطلاع بوده و فرم ثبت نام را پر نکرده بودند؛ شانسی جهت شرکت در مرحل انتخاب عملی قائل بودید؟

۷- اکنون ارتباط و همکاری شما با کارگاه چگونه بوده و چه مقصودی (هدفی) را دنبال می کند؟

۸- لطفاً در مورد اهداف اصلی و تعریف شده کارگاه در برنامه ریزی های اولیه آن مختصراً توضیح بفرمائید؟

۹- آینده کارگاه و میزان تاثیرگذاری آن در موسیقی کلاسیک ایرانی بویژه در حوزه آواز را چگونه ارزیابی می نمائید؟

مظفر شفیعی

۱- معیار اولیه انتخاب ها بررسی فرم های تکمیلی توسط داوطبین بوده که در فرم های فوق اطلاعاتی شامل نام و نام خانوادگی، سن، رشته موسیقی (که مدنظر آواز بوده است)، مدت آموزش و نام استاد گنجانده شده بود از حدود ۱۵۰۰ فرم رسیده حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ فرم انتخاب گردید. معیار انتخاب سنِ پایین تر از ۳۰ سال (استثنائاً تا ۴۰ سال) مدت‌‌آموزش (بیش از ۲ سال) و نام استاد که طبعاً اساتیدی مدنظر بودند که شناخته شده و دارای صلاحیت تدریس بوده اند. توضیح اینکه در برخی فرم ها که تعداد آن نسبتاً زیاد بود رشته اصلی هنرجو نوازندگی درج شده بود و اظهار شده بود که مایل است با‌آواز و ردیف های آوازی آشنا شوند که طبعاً چنین فرم هایی انتخاب نشدند و کلاً هدف از فراخوان این موضوع نبوده است.

۲- شایان ذکر است که هدف، انتخاب صداهای با ظرفیت بالا و دارای ویژگی های صدای خوب و رسا بوده و شناخت ردیف در درجه دوم اهمیت بوده است. لذا معیار اصلی انتخاب داوطلبین جنس و کیفیت صدا بوده به همین لحاظ جداولی حاوی خصوصیاتی شامل حجم صدا، ارتفاع صدا، جنس صدا، گوش (توانایی درک نت ها) و تحریر تهیه و در اختیار هیات ژوری قرار گرفت.

۳- شرکت کنندگان هنگام اجرا بایستی قطعه آوازی را به دلخواه (هر دستگاهی که مایلند) انتخاب و حدود ۳ تا ۴ خط شعر در ۳ یا چهار گوشه آوازی (درآمد، بالاترین فراز و فرود) اجرا نمایند. پس از اجرا هیات ژوری نمره هایی از صفر تا ۲۰ برای هر یک از عوامل فوق در فرم درج و سپس معدل کل برای هر فرد مشخص و سپس در نهایت معدل کل ۴ نفره اعضاء هیات نیز تعیین و معدل های بالاتر از ۱۴ انتخاب می شدند و از این طریق حدود ۱۸۰ نفر از بین ۵۰۰ تا ۶۰۰ نفر موضوع بند ۱ فوق انتخاب جهت مرحله نهایی به استاد شجریان معرفی شدند.

۴- طبیعی است در مواردی که نیاز به همفکری و تبادل نظر در مورد داوطلبی احساس می شد توسط هیات ژوری این مهم انجام می شد و در نهایت به نتیجه می رسیدیم و جالب اینکه در مورد انتخاب شدگان نهایی (۲۸۰ نفر) نظرات به هم نزدیک [بوده] و تفاوت عمده ای [وجود] نداشت.

۵- شرکت کننده هایی که دارای صدای ضبط شده (صوتی یا تصویری) بوده اند معمولاً کسانی بودند که مورد شناخت هیات بودند جهت انتخاب به این آثار نیز توجه می شد. 
در چند مورد داوطلبینی که در روز مصاحبه از آمادگی برخوردار نبودند برای بار دوم دعوت شدند.

۶- بله برای استعدادهایی که از طرق مختلف به هیات معرفی شدند و یا بدلیل عدم اطلاع اقدام به تکمیل فرم و ارسال آن نکرده بودند شانس شرکت قائل می شدیم کما اینکه ۲ نفر از این افراد که از صدایی بسیار خوبی برخوردار بودند توسط بنده به این مرحله راه یافتند و اتفاقاً هر دو نفر از خواننده های بسیار خوب و مورد تایید استاد بوده و هم اکنون در دوره نهایی کارگاه مشغول فراگیری می باشند.

۷- ارتباط بنده با کارگاه برقرار است و گاهی اوقات جهت‌آشنایی با شیوه تدریس استاد و فراگیری بیشتر شانس حضور در کلاس ها را (ولی نه مرتب) دارم و هدف هم مشخص است. درست خواندن و نحوه و چگونگی استفاده درست از حنجره می باشد و بعد برنامه هایی که استاد در درست اجرا و‌ آموزش برای هنرحویان دارند.

۸- هدف اولیه و اصلی استاد از تشکیل کارگاه شناخت استعدادهای درخشان در رشته آواز و‌آموزش و تربیت آنها ‍[می باشد] و همانگونه که قبلاً اشاره شد [تربیت] خواننده ای که خودش باشد جنس صدای خود را بشناسد و در نهایت کلیه رموز اجرایی آواز را بداند و از کسی تقلید نکند و درست و صحیح آواز بخواند.

۹- امیدوارم کارگاه در آینده ادامه داشته باشد و فراخوان تکرار شود چون استعدادهایی وجود دارند و هنرجویان جدید اضافه می شوند و یا احیاناً استعدادهایی بودند که کلاً از این فراخوان و کارگاه بی اطلاع بودند. بنظرم باید هر دو سال این امر تکرار شود. تاثیر بسزایی در حوزه آواز دارد و موجب اعتلای آواز در موسیقی ایران خواهد بود. تا آواز خوان هایی ظهور کنند که خودشان باشند و درست بخوانند و اجرا کنند.

 

حمیدرضا نوربخش:

۱- کلیه فرم ها مورد بررسی قرار گرفت و کسانی سابقه آموزشی قابل توجهی نداشتند یا نوع پاسخگویی به سوالات آنها نمایانگر عدم آشنایی کافی با موضوع آواز بود، در این مرحله کنار گذاشته شد. سایر موارد برای مصاحبه و تست عملی دعوت شدند.

۲- توانایی ذاتی حنجره و تا حدی دانش آوازی و گوش موسیقایی قوی و کلاً ویژگی هایی که برای یک خواننده موسیقی سنتی لازم است مثل رنگ  صداها، وسعت و حجم مناسب
و ...

۳- توانایی و امکانات ذاتی حنجره و رنگ صدای خوب از همه مهتر بود.

۴- هر کس امتیاز خود را می داد و در نهایت جمع امتیازات ملاک قرار می گرفت ولی کلاً با توجه به شرایط و امکاناتی که خوانندگی لازم دارد  نظرات خیلی از هم دور نبود.

۵- نیازی به این کار احساس نشد. اگر کسی معترض بود، مجدداً دعوت و مورد‌آزمون مجدد قرار می گرفت.

۶- اگر مراجعه ای بود حتماً دعوت شده اند.

۷- ارتباط و همکاری خاصی ندارم فقط یکی دو بار توسط استاد برای دیدار دوستان از کارگاه دعوت شده و حضور یافته ام.

۸-

۹- قطعاً تاثیرات خوبی دارد و عده ای خواننده خوب، باطلاع و با تکنیک به جامعه موسیقی معرفی خواهند شد.


[۱]- استاد محمدرضا شجریان کلاس روز یکشنبه ۱۱/۱۲/۸۷

[۲]- استاد محمدرضا شجریان کلاس روز یکشنبه ۱۱/۱۲/۸۷

[۳]- استاد محمدرضا شجریان کلاس روز یکشنبه ۲۳/۱/۸۸

[۴]- استاد محمدرضا شجریان کلاس روز یکشنبه ۱۳/۱۱/۸۷

[۵]- استاد محمدرضا شجریان کلاس روز یکشنبه ۷/۱۱/۸۷

[۶]- استاد محمدرضا شجریان کلاس روز یکشنبه ۷/۱۱/۸۷

[۷]- استاد محمدرضا شجریان کلاس روز یکشنبه ۴/۱۲/۸۷

[۸]- استاد محمدرضا شجریان کلاس روز یکشنبه ۲۳/۱/۸۷

[۹]- استاد محمدرضا شجریان کلاس روز یکشنبه ۷/۱۱/۸۷

[۱۰]- استاد محمدرضا شجریان کلاس روز یکشنبه ۱۳/۱۱/۸۷

[۱۱]- استاد محمدرضا شجریان کلاس روز یکشنبه ۷/۱۱/۸۷

[۱۲]- استاد محمدرضا شجریان کلاس روز یکشنبه ۴/۱۲/۸۷

روزنامه اطلاعات سه شنبه ۲۹/۱۱/۸۷ شماره ۲۴۴۱۱ صفحه ۳ [۱]

 

گزارش و نویسنده مطلب: عین الله مسیب زاده

 

نگاهی [گزارش] به کارگاه تخصصی آواز استاد محمدرضا شجریان (بخش نخست)

 

چهاردهم آذر هشتاد و هشت

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

آیا میدانید

  • چه سازی را برای یادگیری موسیقی انتخاب کنیم؟

    چه سازی را برای یادگیری موسیقی انتخاب کنیم؟

      چه سازی را برای یادگیری موسیقی انتخاب کنیم؟ (نکته: این نوشته، برای کسانی است که در انتخاب ساز مردد بوده و نیاز به راهنمایی دارند). شاید نخستین پرسش برای کسی که، ایده و آشنایی با موسیقی ندارد، و قصد یادگیری موسیقی داری این باشد: چه سازی را انتخاب کنم؟ انتخاب ساز، کاملا سلیقه ای است، و انتخاب ساز، در واقع انتخاب و دنبال کردن سلیقه فرد و برداشت شخص از موسیقی است. برای انتخاب ساز به منظور یادگیری موسیقی، چند عامل نقش مهمی دارند که به آنها اشاره میکنیم: سلیقه و علاقه فرد به صدای سازی که یا دیده، یا صدایش را شنیده، و آشنایی هرچند اندک نسبت آن ساز دارد. شکل ظاهری ساز نیز نقش به سزایی در انتخاب دارد. کسی که آشنایی چندانی با موسیقی ندارد، برای شروع نوازندگی و انتخاب، به شکل ظاهری ساز نیز نظر دارد. سبک و کاربرد ساز یکی از مهمترین نکات در انتخاب ساز است. در واقع کاربرد ساز در سبک های موسیقی پاپ، کلاسیک، سنتی و... میتواند یکی از مهمترین نکات در انتخاب ساز باشد. مشورت و راهنمایی صحیح، می تواند راه بسیار خوبی برای انتخاب ساز باشد. ولی در نهایت، خود شخص است که تصمیم گیرنده نهایی است. چند توصیه…

از ما بپرسید

  • چگونگي برقراري ارتباط نوازنده با مخاطب روي صحنه

    چگونگي برقراري ارتباط نوازنده با مخاطب روي صحنه

    چگونگي برقراري ارتباط نوازنده با مخاطب روي صحنه برقراری ارتباط نوازنده در حین اجرای زنده، با شوندگان حاضر در سالن، مبحثی بسیار جدی و جالب است که برای تحلیل و چگونگی و راه های مختلف برای تاثیر گذاری بیشتر آن نیاز به نوشتاری مفصل دارد که به زودی در مورد آن، در این سایت بحث شده و نوشته هایی برای خواندن شما عزیزان آماده و عرضه خواهد شد. بیست و هفتم خرداد هشتاد و نه  

درباره ی موسیقی هنری ایران

logo persian004 موسیقی هنری ایران، نخستین روزنامه الکترونیکی روزانه موسیقی ایران

همکاری: پیام به این شماره تلگرام
09226521131