سر دادن آواز مددخواهی در شب‌های قدر

نوشته شده توسط persianartmusic Posted in مقالات بازدید: 738

ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال
 

سر دادن آواز مددخواهی در شب‌های قدر

سر دادن آواز مددخواهی در شب‌های قدر

سر دادن آواز مددخواهی در شب‌های قدر
سر دادن آواز مددخواهی در شب‌های قدر

موسیقی در مراسم روزها و شب‌های ماه مبارک رمضان جایی برای خود دارد؛ اما شب‌های قدر که فرا می‌رسد، به احترام مولای متقیان امام علی (ع) موسیقی و آوازهای معمول جای خود را به نوعی موسیقی غمگین می‌دهد.

به گزارش ایسنا، در این شب‌ها که از نوزدهم ماه رمضان تا بیست‌وسوم این ماه به شب‌های قدر و احیا معروف‌اند، تغییرات زیبایی در نغمات و مضمون‌های شعری در آوازها پدید می‌آید. حزن و حالت تضرع در نغمات فزونی می‌یابد و به همین سبب، مناجات سحری بیشتر به سوی نعت، مدح و منقبت سوق می‌یابد.

در گذشته، در این ایام گونه‌های آوازی ذکرخوانی، دعاخوانی، منقبت‌خوانی، مقتل‌خوانی، نیایش‌خوانی، روضه‌خوانی، مدیحه‌سرایی، نوحه‌خوانی، مرثیه‌خوانی، ترسه‌خوانی و قنبرخوانی مورد استقبال مومنان بود.

ذکرخوانی: ذکر در موسیقی عبادی ایران جایگاه ویژه‌ای دارد و به سبب تنوع مضامین آن، دارای دسته‌بندی گسترده‌ای است، گرچه در دو شکل اجرا می‌شود؛ ذکر دائم و ذکر مناسبتی.

آواز مددخواهی: به‌صورت فریادخوانی سرحدی، با متر آزاد که در پایان ذکر خوانده می‌شود:

مدد کن شاهِ سلطان خراسان

مدد می‌خواهم از جمع بزرگان

مددکن این زمان وقت مدد است

مدد کن یا علی (ع) شاهِ مردان

محمد (ص) عاشق روی علی (ع) بود

علی‌ (ع) مشتاق به دیدار نبی بود

بیا بشنو ز من جان برادر

که این مهر و محبت ازلی بود

مولا طلبان که داغ مولا دارند

در هر دو جهان مظفر و منصورند

نیایش: ماه رمضان، لحظاتی خاص را برای تنها بودن انسان با خویشتن خویش و خداوند فراهم می‌سازد. نیایش‌های شبانگاهی و سحرگاهی در این ماه بیشتر است و در شب‌های قدر به اوج خود می‌رسد. نیایش کردن دارای آداب خاصی بوده است:

۱- انتخاب زمان و مکان؛ فواصلی از ساعتی به نیمه شب تا دم سحر انتخاب می‌شد و مکانی که بتوان تنها بود، چراکه نیایش در پنهان، اخلاص حضور را بیشتر حفظ می‌کند.

۲- حضور قلب و توجه کامل درونی: به عبارتی آماده‌سازی برای داشتن قلبی حزین و دلی سوزان.

۳- توبه، انابه، اعتراف به گناهان با امید به فضل و رحمت حق.

۴- خدا را حاضر و ناظر بداند و به‌گونه‌ای نیایش کند که تضرع و گریه پدید آید.

گذشتگان ما مدام نیایش می‌کردند، برای این‌که انسان در حال وسعت و نعمت، منعم را فراموش نکند و به همین سبب نیایش ایجادکننده‌ی ارتباط با خداست. گذشتگان می‌گفتند که نیایش شور و عشق لازم دارد و به هر کسی توفیق نیایش عطا می‌شود، به شرطی که دریابد:

دامن خلوت ز دست

کی دهد آن کس، که یافت

در دل شب‌های تار

ذوق مناجات را

نمونه‌ای از اشعاری که در نیایش‌ها می‌خواندند:

ای جمله‌ی بی‌کسان عالم را کس

یک جو کَرَمت تمام عالم را بس

من بی‌کسم و کسی ندارم جز تو

یارب تو به فریاد منِ بیکس رَس

الله تویی، از دلم آگاه تویی

هر مورچه که دَمی زند در تَهِ چاه

ازدم زدن مورچه آگاه تویی

نیایش کردن تلفیقی از دعاخوانی و توسل‌خوانی به‌صورت آهنگین و درخواست‌های جمله‌ای است که اکثر زمزمه‌ها و ذکرهایش به دستگاه شور نزدیک است.

مرثیه‌خوانی: مرثیه‌خوانی در شب‌های قدر از دسته‌های مرثیه مذهبی است. این دسته از مرثیه‌خوانی به ائمه و معصومین (ع)، پیامبران، پاکان و عرفا اختصاص دارد و در این شب‌ها رواج بسیار می‌یافت. به همین سبب از لحاظ تنوع نغمه‌ها دارای اقسام خاصی می‌شد که امروزه فقط در استان‌هایی مانند یزد، اصفهان، خراسان، کرمانشاه، مرکزی و همین‌طور شهرستان ری می‌توان شاهد نمونه‌هایی از آن بود.

علاوه بر این‌ها تأثیرات سیره‌ی علوی و مرثیه‌خوانی بر هنرمندان نگارگر گذشته به گونه‌ای بوده که به پدید آمدن پرده‌کشی، نقاشی پشت شیشه، کاشی‌های تصویری و معرق‌های تصویری منجر شده است. مرثیه‌هایی که بی‌صدا شیون یک جامعه را بر مرثیه‌ای بزرگ به نمایش می‌گذارد. البته در این روزها از مرثیه‌خوانی‌های ایرانی کم‌کم اثری نمی‌بینیم و بیشتر با نوحه‌خوانی‌های متوجه می‌شویم که متأثر از یک موسیقی بی‌هویت است.

پی‌نوشت: اطلاعات و فایل صوتی پیوست‌شده به این گزارش، برگرفته از مجموعه کتاب و سی‌دی «موسیقی رمضان در ایران» به قلم هوشنگ جاوید است.

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

آیا میدانید

  • چه سازی را برای یادگیری موسیقی انتخاب کنیم؟

    چه سازی را برای یادگیری موسیقی انتخاب کنیم؟

      چه سازی را برای یادگیری موسیقی انتخاب کنیم؟ (نکته: این نوشته، برای کسانی است که در انتخاب ساز مردد بوده و نیاز به راهنمایی دارند). شاید نخستین پرسش برای کسی که، ایده و آشنایی با موسیقی ندارد، و قصد یادگیری موسیقی داری این باشد: چه سازی را انتخاب کنم؟ انتخاب ساز، کاملا سلیقه ای است، و انتخاب ساز، در واقع انتخاب و دنبال کردن سلیقه فرد و برداشت شخص از موسیقی است. برای انتخاب ساز به منظور یادگیری موسیقی، چند عامل نقش مهمی دارند که به آنها اشاره میکنیم: سلیقه و علاقه فرد به صدای سازی که یا دیده، یا صدایش را شنیده، و آشنایی هرچند اندک نسبت آن ساز دارد. شکل ظاهری ساز نیز نقش به سزایی در انتخاب دارد. کسی که آشنایی چندانی با موسیقی ندارد، برای شروع نوازندگی و انتخاب، به شکل ظاهری ساز نیز نظر دارد. سبک و کاربرد ساز یکی از مهمترین نکات در انتخاب ساز است. در واقع کاربرد ساز در سبک های موسیقی پاپ، کلاسیک، سنتی و... میتواند یکی از مهمترین نکات در انتخاب ساز باشد. مشورت و راهنمایی صحیح، می تواند راه بسیار خوبی برای انتخاب ساز باشد. ولی در نهایت، خود شخص است که تصمیم گیرنده نهایی است. چند توصیه…

از ما بپرسید

  • چگونگي برقراري ارتباط نوازنده با مخاطب روي صحنه

    چگونگي برقراري ارتباط نوازنده با مخاطب روي صحنه

    چگونگي برقراري ارتباط نوازنده با مخاطب روي صحنه برقراری ارتباط نوازنده در حین اجرای زنده، با شوندگان حاضر در سالن، مبحثی بسیار جدی و جالب است که برای تحلیل و چگونگی و راه های مختلف برای تاثیر گذاری بیشتر آن نیاز به نوشتاری مفصل دارد که به زودی در مورد آن، در این سایت بحث شده و نوشته هایی برای خواندن شما عزیزان آماده و عرضه خواهد شد. بیست و هفتم خرداد هشتاد و نه  

درباره ی موسیقی هنری ایران

logo persian004 موسیقی هنری ایران، نخستین روزنامه الکترونیکی روزانه موسیقی ایران

همکاری: پیام به این شماره تلگرام
09226521131