به یاد حسین گل گلاب و سرود ای ایران

نوشته شده توسط persianartmusic Posted in مقالات بازدید: 319

ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال
 

به یاد حسین گل گلاب و سرود ای ایران

شاید خیلی ها نام دکتر حسین گل گلاب را نشنیده و یا به خاطر نداشته باشند. اما حتما شعرش را همیشه به خاطر خواهند داشت. اگر چه خالق شعر ای ایران، ای مرز پر گهر حالا دیگر سال هاست چشم فرو بسته اما کلامش همیشه همراه ایرانیان خواهد بود. دوم آذر سالمرگ گل گلاب است. فرهاد فخرالدینی، رهبر ارکستر موسیقی ملی که این سرود را سال گذشته به مناسبت شصتمین سال ساختش اجرا کرد در این باره می گوید: یکی از رموز ماندگاری سرود ای ایران، آهنگسازی آن است که همه به راحتی با آن ارتباط برقرار می کنند. شعر روان و ساده آن نیز که از زبان مردم ایران صحبت می کند، رمز دیگر ماندگاری آن است. شصت سال از ساخت سرود ای ایران می گذرد اما هنوز هم جایگاه خودش را از دست نداده است. یادم است وقتی آن را با ارکستر موسیقی ملی ایران اجرا کردیم، همه با ما همراهی می کردند. روح اله خالقی آهنگسازان برجسته ایرانی است که توانست یکی از بهترین سرود های ملی را بسازد.  فخرالدینی با اشاره به ماجرایی که گل گلاب شاعر این سرود را تحت تأثیر قرار داده بود گفت: شعر و آهنگ این سرود، همان طور که شاعر و آهنگساز آن اشاره می کنند، به دنبال یک اتفاق واقعی شکل گرفته و از دل آنها برخاسته است. همین مسئله این سرود را به یک نماد ملی تبدیل کرده است. بافت این سرود و اشعار آن قابل درک و ساده است. طوری که تمام گروه های سنی از کودک تا بزرگسال می توانند آن را اجرا کنند. ضمن آنکه در این سرود تلفیق شعر و موسیقی به شکلی استادانه صورت گرفته و موسیقی در نقطه های اوج و حماسی تر خود روی بیت های حماسی تر نشسته است. بیست و هفتممهر ماه سال هزار و سیصد و بیست و سه در تالار دبستان نظامی دانشکده افسری فعلی سرود ای ایران در حضور جمعی از چهره های فعال موسیقی ایران برای اولین بار به طور رسمی اجرا شد. این اجرا توسط بنان خواننده نام آشنای ایران صورت گرفت. اگرچه نام بنان در موسیقی آوازی ایران شهرتی افسانه ای دارد، اما اسفندیار قره باغی نیز اجرای زیبایی از این سرود دارد. قره باغی از صدایی پر و استوار برخوردار بود و بسیاری از سرودهای حماساین قطعه را روح اله خالقی آهنگساز نامدار روی شعری از حسین گل گلاب ساخت. ویژگی شعر ای ایران آن است که تمام واژگان آن به زبان فارسی است و واژگان بیگانه در آن راه نیافته است. سرود ای ایران در فضایی حماسی و در آواز دشتی ساخته شده است. گفته می شود که ملودی اصلی و پایه ای کار از برخی نغمه های موسیقی بختیاری که از فضایی حماسی برخوردار است، گرفته شده است. با پرداخت و تنظیم حرفه ای زنده یاد خالقی این سرود در اجرای نخست به صورت کر خوانده شد، اما ساختار محکم شعر و موسیقی آن سبب شد تا در دهه های بعد خوانندگان آن را به صورت تک خوانی هم اجرا کنند. نواب صفا در کتاب خاطرات خود به نقل از دکتر حسین گل گلاب، شاعر این سرود آورده است: وقتی در سال هزار و سیصد و بیست و سه ایران تحت اشغال متفقین بود. بعدازظهر یکی از روزهای تابستان در خیابان شاهد حرکات دور از نزاکت بعضی از سربازان خارجی با مردم بودم. از ناراحتی نمی دانستم چه کنم، بی اختیار راه انجمن موسیقی را که تازه تأسیس شده بود، پیش گرفتم. وقتی خالقی مرا دید گفت: چرا ناراحتی؟ واقعه را برایش تعریف کردم. او گفت ناراحتی تأثیری ندارد بیا کاری کنیم و سرودی بسازیم. این بود که سرود ای ایران خلق گردید. می گویند زمانی که نیروهای انگلیسی و دیگر متفقین، تهران را اشغال کرده بودند. حسین گل گلاب تصنیف سرای معروف، از یکی از خیابان های مرکزی شهر می گذرد. او می بیند که بین یک سرباز انگلیسی و یک افسر ایرانی، بگو مگو شده است. سرباز انگلیسی، کشیده محکمی به گوش افسر ایرانی می زند. گل گلاب، پس از دیدن این صحنه، با چشمان اشک آلود به دیدن روح اله خالقی، موسیقی دان می رود و ماجرا را تعریف می کند. خالقی می پرسد، ماجرا چیست؟ او ماجرا را تعریف می کند و می گوید: کار ما به اینجا رسیده که سرباز اجنبی توی گوش نظامی ایرانی می زند؟ و با همان حال، می سراید: ای ایران، ای مرز پرگهر...

تعداد دیگری از نزدیکان شاعر و آهنگساز این سرود، انگیزه ساخت آن را صرفأ دیدن این صحنه نمی دانند و به روایت ذکر شده با شک می نگرند. علی محمد رشیدی، مدیر مجله موزیک ایران و معاون مدرسه موسیقی ملی در این باره به میراث خبر می گوید: خالقی در کتاب خود به اتفاق خاصی اشاره نکرده است. او تاکید دارد که سازنده و گوینده تحت تاثیر اوضاع روز این سرود را ساخته اند و اولین باری که این سرود اجرا می شود در شنوندگان آنقدر اثر می کند که آن را سه بار تکرار می کنند. در این کتاب خالقی تنها به این نکته اشاره می کند و نه چیز دیگری. فکر می کنم اگر واقعا چنین اتفاقی افتاده بود، خالقی حتما به آن اشاره می کرد.  اولین بار این کتاب که توسط انتشارات صفی علی شاه منتشر شد به همین نکته اشاره دارد اما در دومین چاپ، ساسان سپنتا در پاورقی ماجرای سیلی خوردن افسر ایرانی را نقل می کند. رشیدی ادامه می دهد: آنچه به طور حتم قطعی است این است که دست اندر کاران این سرود به دلیل حضور نیروهای نظامی بیگانه در ایران و اشغال سرزمین مان دست به ساخت آن در آن روزگار زده اند. برای مردم خیلی مهم بود که آذربایجان که بخش مهمی از ایران است در معرض خطر قرار گرفته و ممکن است از ایران جدا شود.درسال هزار و سیصد و یبست و چهار در کنسرتی این قطعه در تبریز اجرا شد که شور و شوق زیادی برانگیخت و مورد توجه مردم قرار گرفت. اما در هیچ دوره ای این سرود مورد توجه حکومت نبوده و تنها از طرف مردم حمایت می شد. احمد رضا احمدی، در این باره می گوید: حسین گل گلاب استاد گیاه شناسی بود و در کنارش به کار شعر و شاعری می پرداخت. او با خالقی رابطه نزدیکی داشت و بر اساس قطعه ای که خالقی ساخته بود، شعری سرود. البته هر دو آنها تحت تاثیر شرایط ایران آن روز دست به ساخت این سرود زدند و طبیعی است که آنچه از دل بر آید بر دل هم می نشیند. بعد از اینکه این سرود بر سر زبان ها افتاد، داستان ها و قصه های زیادی برایش ساخته شد. مثل خیلی چیز هایی که با معروف شدن آن شایعات زیادی به دنبالشان راه می افتد. احمدی در باره ای ایران می گوید: روح اله خالقی هر چه ساخته در دل مردم جا گرفته است. بهار دلنشین که روی شعر بیژن ترقی و با صدای بنان ساخته شد نیز از تصنیف های محبوب مردم است. خالقی ملودی های ساده و بدون ادایی دارد. او موسیقی ایرانی را خوب می شناخت و به خوبی آن را به کار می برد. او عرق ملی عجیبی داشت که در آثار و نوشته هایش به وضوح دیده می شود. ای ایران بارها در زمان حیات خالقی و شاعرش، گل گلاب، اجرا شد. در ارکستری که اکثرا توسط هنر جویان هنرستان موسیقی در دوره مدیریت خالقی تشکیل شده یود، و چهره های آشنایی چون ارفع اطرایی، هوشنگ ظریف، افلیا پرتو، گلنوش خالقی و انوشیروان روحانی در آن قرار داشتند. احمد رضا احمدی به اشتیاق و استقبال مردم از این سرود اشاره می کند: کاری که حقیقت در آن حضور داشته باشد، در دل مردم رسوخ می کند. پیام شاعر و آهنگسازی که تحت تاثیر یک واقعه و از روی تعصب ملی اثری خلق می کنند به جان مردم می نشیند. اما پری بنان، همسر غلام حسین بنان، معتقد است: این سرود یک سرود ملی به معنای واقعی است. یادم می آید وقتی که امام خمینی بعد از سال ها به ایران آمد موقع پیاده شدن ایشان از هواپیما مردم در حالی که سرود ای ایران پخش می شد، نقشه ایران را گلباران کردند. من از مرحوم بنان شنیده ام که گل گلاب تحت تاثیر صحنه ای که او در یکی از خیابان های شهر دیده، این شعر را سروده است. اوایل انقلاب این سرود برای مدت کوتاهی به عنوان سرود ملی از رادیو و تلویزیون پخش می شد، ‌اما با استفاده های سیاسی بعضی گروه ها، چند سالی پخش آن از رسانه های داخلی ایران حذف شد. در حال حاضر، در ده سال گذشته به تناوب از این سرود در مناسبت های مختلف ملی و تاریخی استفاده شده و می شود. فخر الدینی معتقد است: سرود ای ایران از معدود سرودهایی است که به بهترین صورت شیوه موسیقی ایران را نشان می دهد. بیشتر سرودهایی که در کشور های مختلف ساخته می شود، در دو گام ماژور و مینور ساخته می شود. اما سرود ای ایران در هیچ یک از این دو گام نیست بلکه در مایه دشتی ساخته شده و به همین خاطر بیشتر از دیگر سرود ها ایرانی است. بافت این سرود و اشعار آن به گونه ای است که تمامی گروه های سنی از کودک تا بزرگسال می توانند آن را اجرا کنند. همین ویژگی سبب شده است تا این سرود در تمامی مراکز آموزشی و حتی کودکستان ها قابلیت اجرا داشته باشد. علاوه بر این، این سرود به لحاظ امکانات اجرایی و ساختار آنقدر ساده است که هر گروه، یا فردی می تواند آن را به راحتی و حتی بدون ساز نیز اجرا کند. پای این سرود به سینما هم کشیده شد. در سال های پایانی دهه شصت ناصر تقوایی فیلمساز صاحب نام ایرانی از زنده یاد حسین سرشار، خواننده صاحب نام موسیقی کلاسیک و اپرا، خواست نقش معلم سرودی را بر عهده بگیرد که به دانش آموزان سرود ای ایران را آموزش می دهد. این فیلم که نام ای ایران را بر خود داشت در فضایی کمیک ماجرای ساخت و اجرای این سرود و همزمان وقوع انقلاب ایران را در یکی از شهرهای کوچک شمالی به تصویر می کشد. همان جا خالقی موسیقی آن را می نویسد. بنان نیز آن را می خواند. ظرف یک هفته، تصنیف ای ایران با یک ارکستر بزرگ ساخته می شود.

استاد حسین گل گلاب در سال هزار و دویست و هفتاد و چهار در تهران متولد شد. تحصیلات را در مدرسه علمیه و دارالفنون ادامه داد. او فرزند ابوتراب خان مصورالملک نقاش زمان قاجار بود که به ادامه تحصیل فرزندش علاقه بسیار داشت. او از معلمین فرانسوی دارالفنون زبان فرانسه آموخت و چون شاگرد برجسته ای بود ضمن تحصیل به کار تدریس هم مشغول شد. گل گلاب از گیاه شناسان معروف آن دوره بود و اولین کسی است که کتاب طبیعی نوشت. وی از سال هزار و سیصد و چهار تا سال هزار و سیصد و هفده، دوازده جلد کتاب در رشته جغرافیا و طبیعی تهیه کرد که در مدارس تدریس می شد. استاد گل گلاب از سال هزار و سیصد و هفت مسئول تحقیقات علمی گیاه شناسی شد و از زمان تاسیس دانشگاه تهران تا سال چهل و پنج به تدریس اشتغال داشت و هیچگاه گرد سیاست و تجارت نگشت. گفتنی ست در دانشگاه تهران هنوز کرسی ای به نامش وجود دارد. گل گلاب با همکاری کلنل کاظم وزیری و علینقی خان وزیری موسیقی آموخت و برای تعلیم تار به کلاس علی نقی خان می رفت. پس از سرودن ای ایران که تحت تاثیر اشغال ایران توسط متفقین ساخته شد. تبدیل به چهره ای جاودانه شد. گل گلاب در فرهنگستان ایران عضویت داشت و لغات زیادی خصوصا در رشته علوم طبیعی پیشنهاد کرد که تصویب رسید و اکنون در زبان فارسی رواج دارد. استاد گل گلاب دردوم آذر هزار و سیصد و شصت و سه در هشتاد و هفت سالگی در گذشت. در روز های پایانی عمر او به تنظیم فرهنگ نامه و بیولوژی گیاهان ایران مشتغول بود. که عمر وفا نکرد و معلوم نیست که مطالعات چه سرنوشتی پیدا کرده است.

از: آزاده شهمیر نوری، میراث خبر

سوم آذر هشتاد و سه

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

آیا میدانید

  • چه سازی را برای یادگیری موسیقی انتخاب کنیم؟

    چه سازی را برای یادگیری موسیقی انتخاب کنیم؟

      چه سازی را برای یادگیری موسیقی انتخاب کنیم؟ (نکته: این نوشته، برای کسانی است که در انتخاب ساز مردد بوده و نیاز به راهنمایی دارند). شاید نخستین پرسش برای کسی که، ایده و آشنایی با موسیقی ندارد، و قصد یادگیری موسیقی داری این باشد: چه سازی را انتخاب کنم؟ انتخاب ساز، کاملا سلیقه ای است، و انتخاب ساز، در واقع انتخاب و دنبال کردن سلیقه فرد و برداشت شخص از موسیقی است. برای انتخاب ساز به منظور یادگیری موسیقی، چند عامل نقش مهمی دارند که به آنها اشاره میکنیم: سلیقه و علاقه فرد به صدای سازی که یا دیده، یا صدایش را شنیده، و آشنایی هرچند اندک نسبت آن ساز دارد. شکل ظاهری ساز نیز نقش به سزایی در انتخاب دارد. کسی که آشنایی چندانی با موسیقی ندارد، برای شروع نوازندگی و انتخاب، به شکل ظاهری ساز نیز نظر دارد. سبک و کاربرد ساز یکی از مهمترین نکات در انتخاب ساز است. در واقع کاربرد ساز در سبک های موسیقی پاپ، کلاسیک، سنتی و... میتواند یکی از مهمترین نکات در انتخاب ساز باشد. مشورت و راهنمایی صحیح، می تواند راه بسیار خوبی برای انتخاب ساز باشد. ولی در نهایت، خود شخص است که تصمیم گیرنده نهایی است. چند توصیه…

از ما بپرسید

  • چگونگي برقراري ارتباط نوازنده با مخاطب روي صحنه

    چگونگي برقراري ارتباط نوازنده با مخاطب روي صحنه

    چگونگي برقراري ارتباط نوازنده با مخاطب روي صحنه برقراری ارتباط نوازنده در حین اجرای زنده، با شوندگان حاضر در سالن، مبحثی بسیار جدی و جالب است که برای تحلیل و چگونگی و راه های مختلف برای تاثیر گذاری بیشتر آن نیاز به نوشتاری مفصل دارد که به زودی در مورد آن، در این سایت بحث شده و نوشته هایی برای خواندن شما عزیزان آماده و عرضه خواهد شد. بیست و هفتم خرداد هشتاد و نه  

درباره ی موسیقی هنری ایران

logo persian004 موسیقی هنری ایران، نخستین روزنامه الکترونیکی روزانه موسیقی ایران

همکاری: پیام به این شماره تلگرام
09226521131