درگذشت هموطنان عزیزمان در زلزله کرمانشاه را تسلیت می گوییم

تحلیلی بر اجرای دستان در نیاوران

نوشته شده توسط persianartmusic. ارسال در مقالات

امتیاز کاربران

ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال
 

تحلیلی بر اجرای دستان در نیاوران

واحد مرکزی خبر، همشهری: گروه پنج نفره دستان پس از هفت سال دوری از ایران،در روزهای بیست و دوم تا بیست و چهارم مرداد در کاخ نیاوران به اجرای برنامه پرداختند. اجرای این گروه در سه بخش صورت گرفت. بخش اول به اجرای قطعاتی از حمید متبسم و بخشهای دیگر به اجرای قطعاتی از سعید فرجپوری و بهروزی نیا اختصاص داشت. گروه دستان را خواننده ای حرفه ای همراهی نمی کرد.اگرچه گروه برخی تصانیف را با همخوانی و چند تصنیف را با صدای بم و پخته سعید فرجپوری (نوازنده کمانچه وآهنگساز )اجرا کردند، اما نبود خواننده ای حرفه ای در صحنه حس می شده، به خصوص که اجراهای گذشته گروه دستان در ایران با خوانندگان نام آوری چون شهرام ناظری و زنده یاد ایرج بسطامی همراه بود. همکاری چندین و چند ساله نوازندگان با یکدیگر سبب شده بود تادر اجرای کاخ نیاوران هماهنگی و همقرانی کم نظیری در گروه نوازی موسیقی ایرانی بروز و ظهور یابد. چنین هماهنگی در این سطح را تنها می توان در سایه تمرینات مستمر و نیز زندگی در زیست بومی موسیقایی (آن هم زیست بوم موسیقی سنتی ، که به دلیل تکیه بر بداهه نوازی و ردیف نوازی بسیار سخت و دیر به دست می آید) و آشنایی به خلق و خوی و سلوک یکدیگر شاهد بود. به همین جهت اجرای این گروه را می توان هم ارز اجرای گروههای کامکارها و نیز گروه شجریان، علیزاده، کلهر وهمایون شجریان دانست. گروه دستان اما در مقایسه با همین دو گروه شاخص یاد شده، ویژگی منحصر به فردی دارد که همانا به سونوریته خاص موجود در سازهای کوبه ای و به ویژه تنبک نوازی پژمان حدادی باز می گردد. حدادی که در این اجرا ساز کوبه ای ترکیبی ای به نام پنداریک را برای نخستین بار به علاقه مندان موسیقی معرفی می کرد، پیش از این تواناییها و تکنیک کم نظیر خود و قابلیتهای کشف نشده ساز تنبک را در کاست سه نوازی نشان داده بود. وی در این اجرا هم توانست ترکیبی دلپذیر از این سازها را به نمایش بگذارد. ترکیبی که گاه حسی ملودیک را از سازی کوبه ای در ذهن شنونده تداعی می کند، حسی که تابه امروز علیرغم تلاش نوازندگان صاحب نام این ساز کمتر مجال بروز و ظهور یافته بود. همنوازی تنبک حدادی با دف بهنام سامانی درقطعه چابک و اواسط اجرای قطعه شوریده و استفاده از دف به عنوان آکوردی برای تنبک از جمله نمونه های شاخص اجرای سازهای کوبه ای بود. جالب توجه اینکه حمید متبسم در گفت و گویی براین نکته تاکید ورزیده بود که، نوازندگی حدادی به گونه ای است که در ذهن همنوازان گروه تاثیر کرده و آنها را از مسیر ملودیکی که خود نوازنده می خواهد خارج کرده و به مسیری می کشاند که نوازنده تنبک می خواهد. این درحالی است که ساز تنبک در ارکستراسیون موسیقی ایرانی (چه در قالب گروه نوازی یا دونوازی) سازی تابع است و وظیفه اصلی آن نگهداری ریتم است و نه سازی خط دهنده و جهت ساز. سرعت بالا وریتمیک بودن قطعات و تنوع ریتمیک و ملودیک و استفاده از ریتمهای لنگ، از جمله ویژگیهای این اجرابود،قطعات شوریده، آفتاب نیمه شب، حکایت، چابک و...گفت و گویی که سازهای کمانچه (فرجپوری) بربط (بهروزی نیا) تار وسه تار (حمید متبسم) دف (بهنام سامانی) و تنبک و پند اریک (پژمان حدادی) با یکدیگر صورت می دادند، ترکیبی دلنشین و گوشنواز از همسخنی سازها پدید آورده بود. قطعه حکایت سعید فرجپوری نیز علیرغم شروع آرام و روان، به دلیل انسجام ملودیکی مبتکرانه و متناسب با روح موسیقی ایرانی گوشنواز و شنیدنی بود و از جمله قطعات شنیدنی اجرای گروه دستان به شمار می رفت. تسلط نوازندگان بر ساز و تکنیک بالای آنها در اجرای قطعات پیچیده، علاوه بر گروه نوازی در تکنوازی نیز خود را نشان داد و سبب شد تا جمعیتی که برای تماشای اجراآمده بودند، پس از سالها اجرایی منسجم، هماهنگ، سرزنده و نشاط آور را از یک گروه موسیقی سنتی شاهد باشند.اجرایی در کلاس بالای موسیقی سنتی که در چند سال اخیر کمتر توفیق دیدن آن به دست آمده بود. نقطه ضعف اصلی گروه نبود خواننده ای حرفه ای بود و اگرچه صدای فرجپوری (به خصوص کردی خوانی وی ) به دل می نشست، اما نمی توانست جای خالی خوانندگانی چون زنده یاد بسطامی و شهرام ناظری را با آن صدای حماسی پرکند. از نکات حاشیه ای کنسرت، باید به حضور چهره های نامی موسیقی، همانند پرویز مشکاتیان، حسین علیزاده، هوشنگ ظریف، هوشنگ کامکار، صدیق تعریف، هادی منتظری و... اشاره کرد و نیز انجمن موسیقی دانان نیاوران که در یکی دو سال فعالیت خود نشان دادند که در انتخاب گروهها و اجرای آنها، چه در موسیقی جهانی و چه در موسیقی ایرانی جدی و فعال هستند و از حرکتهای باری به هر جهت اجتناب می ورزند.

سید ابوالحسن مختاباد

سی ام مرداد ماه هشتاد و سه

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

آیا میدانید

  • چه سازی را برای یادگیری موسیقی انتخاب کنیم؟

    ساز مورد علاقه خود را انتخاب کنید

    چه سازی را برای یادگیری موسیقی انتخاب کنیم؟

      چه سازی را برای یادگیری موسیقی انتخاب کنیم؟ (نکته: این نوشته، برای کسانی است که در انتخاب ساز مردد بوده و نیاز به راهنمایی دارند). شاید نخستین پرسش برای کسی که، ایده و آشنایی با موسیقی ندارد، و قصد یادگیری موسیقی داری این باشد: چه سازی را انتخاب کنم؟ انتخاب ساز، کاملا سلیقه ای است، و انتخاب ساز، در واقع انتخاب و دنبال کردن سلیقه فرد و برداشت شخص از موسیقی است. برای انتخاب ساز به منظور یادگیری موسیقی، چند عامل نقش مهمی دارند که به آنها اشاره میکنیم: سلیقه و علاقه فرد به صدای سازی که یا دیده، یا صدایش را شنیده، و آشنایی هرچند اندک نسبت آن ساز دارد. شکل ظاهری ساز نیز نقش به سزایی در انتخاب دارد. کسی که آشنایی چندانی با موسیقی ندارد، برای شروع نوازندگی و انتخاب، به شکل ظاهری ساز نیز نظر دارد. سبک و کاربرد ساز یکی از مهمترین نکات در انتخاب ساز است. در واقع کاربرد ساز در سبک های موسیقی پاپ، کلاسیک، سنتی و... میتواند یکی از مهمترین نکات در انتخاب ساز باشد. مشورت و راهنمایی صحیح، می تواند راه بسیار خوبی برای انتخاب ساز باشد. ولی در نهایت، خود شخص است که تصمیم گیرنده نهایی است. چند توصیه…

از ما بپرسید

  • آيا مي توان رديف دستگاه هاي موسيقي را فقط با بمل و ديز اجرا كرد؟

    آيا مي توان رديف دستگاه هاي موسيقي را فقط با بمل و ديز اجرا كرد؟ برای اجرای یک دستگاه یا آواز، نخست باید به فواصل آن توجه کرد، که اگر مطابق با فواصل موجود در سازهای غیر ایرانی (سازهای با فواصل نیم پرده ای) باشند، می شود این دستگاه ها یا آوازها را با این سازها اجرا کرد. مثل دستگاه ماهور. ولی نکته ای مهم وجود دارد و آن اینکه دستگاه ها و آوازهای موسیقی ایرانی، هر کدام از گوشه هایی تشکیل شده اند که ممکن است مطابق با گوشه های ابتدایی دستگاه نباشند. مثلا در دستگاه ماهور، گوشه "دلکش" در ماهور آمده ولی از نظر فواصل مطابق دستگاه "شور" است، پس با اینکه در ماهور آمده ولی علامت های تغییر دهنده آن مانند دستگاه شور است. حال اگر ما بخواهیم ماهور را با سازی مثل گیتار اجرا کنیم، وقتی به گوشه دلکش می رسیم، باید فواصل شور را اجرا کنیم که در حالت طبیعی امکان پذیر نیست. در گذشته و زمانی که سازهای غیر ایرانی وارد ایران شدند، چند راهکار برای اجرای دستگاه های ایرانی در نظر گرفته شد. (به غیر از سازهای زهی مثل ویولن که مشکلی از نظر فواصل نداشت). یک راه این بود که سازی مثل…

درباره ی موسیقی هنری ایران

logo persian004 موسیقی هنری ایران، نخستین روزنامه الکترونیکی روزانه موسیقی ایران

همکاری: پیام به این شماره تلگرام
09226521131