گفت و گو با بهروز وجدانی

نوشته شده توسط persianartmusic Posted in گفت و گو بازدید: 343

ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال
 

گفت و گو با بهروز وجدانی

واحد مرکزی خبر، ایسنا: مقام نوروز کبیر یکی از مقام های هفت گانه موسیقی ایران بوده که بنابر دلایلی که هنوز روشن نشده در تغییر و تحول های مقامی فراموش شده است. بهروز وجدانی این مطلب را بیان کرد و افزود: عبدالمؤمن صفی‌الدین در کتاب خود به نام رساله موسیقی بهجت‌الروح که به دوره صفویه بازمی‌گردد، نوشته است: در ابتدا فقط هفت مقام با این نام بوده است: حسینی، عراق، کوچک، نوروز کبیر، رهاوی، راست و عشاق، و بعد سعدالدین یحیی‌آبادی تعداد آن‌ها را به دوازده مقام به این نام‌ها افزایش داد: بوسلیک، بزرگ، حجاز، حسینی، عراق، اصفهان، کوچک، نوا، رهاوی، راست، عشاق و زنگوله. عضو هیات علمی پژوهشکده مردم‌شناسی سازمان میراث فرهنگی کشور نوروز را میراث گرانبهایی از نیاکان ما دانست و ادامه داد: مراسم و آیین‌های نوروز، تجلی ذوق و قریحه تمام نسل‌هایی است که به این آب و خاک عشق ورزیده‌اند. آیین‌های نوروزی به‌سبب پشتوانه‌های محکم ملی و مذهبی‌ای که از گذشته تا امروز دارند هر سال در تمام حوزه‌های فرهنگی ایران با عزت و شکوه زیاد و همراه با ساز و آواز برگزار می‌شوند. لذا نوروز در تمام اشکال موسیقی ایرانی جایگاه ویژه‌ای دارد که نشان‌دهنده احترام و ارزشی است که مردم این مرز و بوم برای این جشن باسانی قائل هستند. وی همچنین گفت: در متن‌های قدیمی ادبی، تاریخی و موسیقی ایرانی از نغمه‌هایی با نام نوروز یاد شده که اکنون به جز نامی از آن‌ها باقی نمانده است. ابوریحان بیرونی در کتاب آثار الباقیه، درباره برگزاری مراسم عید نوروز در دربار پادشاهان ساسانی می‌نویسد: آیین پادشاهان ساسانی در پنج روز اول فروردین (نوروز عامه) چنین بود که شاه به روز اول نوروز ابتدا می‌کرد و عامه مردم که از جلوس خویش برای ایشان و احسان بر آنان می‌آگاهانید. در روز دوم برای کسانی که از عامه رفیع‌تر بودند، یعنی دهگانان و صاحب منصبان، آتشکده‌ها جلوس می‌کرد. در روز سوم برای اسواران و موبدان بزرگ و روز چهارم از برای افراد خاندان و نزدیکان و خاصان خود، در روز پنجم برای پسر و نزدیکان خویش و به هر یک از اینان در خور رتبت اکرام و انعام می‌نمود و چون روز ششم فرا می‌رسید از ادای حقوق مردم فارغ می‌شد و از این پس نوروز از آن خود او بود و دیگر کس جز ندیمان و اهل انس و شایستگان خلوت نزد او نمی‌توانستند برود. همچنین در ایام نوروز نواهایی خاص در خلوت پادشاه نواخته می‌شد که مختص همان ایام بود. همچنین استاد پورداوود در گزارش، پشت، آورده است: نیاکان ما هر یک از سی روز ماه را به نامی‌ می‌خواندند روز ششم را خرداد می‌نامیدند. خرداد در فروردین ماه آخرین روز جشن نوروز ایشان بود و نوروز خردادی یا نوروز بزرگ یا نوروز خاصه را بهترین و گرامی‌ترین روزها می‌دانستند و بر آن بودند که بسیاری از کارهای بزرگ در آن روز انجام گرفته و یا خواهد گفت. وجدانی اضافه کرد: پادشاهان ساسانی در ایام نوروز به عنوان یک رسم و آیین به عیش و نوش و شادی می‌نشستند و رامشگران درباری برای هر یک از روزها آهنگ ویژه‌ای می‌ساختند و اجرا می‌کردند. به عنوان مثال نغمه‌های باد بهار یا باد نوروز (ساز نوروز)، نوبهاری و آیین جمشید را به باربد، نوازنده معروف دربار خسرو پرویز پادشاه ساسانی نسبت داده‌اند. منوچهری دامغانی اشعاری در موضوع نوروز دارد که متأسفانه از حالت و چگونگی اجرای این نغمه‌ها آگاهی نداریم. البته این امر جزو خصلت‌های روایت‌های شفاهی و غیر مکتوب است که به دلیل عدم ثبت و ضبط آن‌ها و انتقال شفاهی و سینه به سینه‌ی آنها از استاد به شاگرد به تدریج دچار تغییر، تحول و گاهی فراموشی می‌شوند.

مطربان ساعت به ساعت بر نوای زیر و بم

گاه سروستان زنند امروز و گاهی اشکنه

گاه زیر قیصران و گاه تخت اردشیر

گاه نوروز بزرگ و گه نوای بشکنه

البته در رساله‌ها و کتاب‌های ادبی، تاریخی و موسیقی فارسی از نغمه‌های پیشنهادی با موضوع نوروز یاد شده است. در این راستا می‌توان به این نغمه‌های فراموش شده اشاره کرد: ناز نوروز (ساز نوروز)، یاد نوروز، نوروز خردک (نوروز کوچک یا نوروز صغیر که به آن نوروز خارا نیز گفته‌اند)، نوروز کیقبادی یا نوروز بزرگ (نوروز سلطانی یا نوروز خاصه)، نوروز عرب، نوروز عجم، نوروز صبا، نوروز اصل، نوروز بیاتی، نوروز رهاوی، نوبهار (نوبهاری)، نوروزی. البته از میان این نغمه‌ها فقط سه نغمه نوروز عرب، نوروز صبا و نوروز خارا در دستگاه‌های همایون و راست پنجگاه از ردیف کنونی موسیقی سنتی ایران اجرا می‌شوند که باز هم معلوم نیست چقدر با آنچه که در گذشته اجرا می‌شد شباهت داشته باشد. وی بیان داشت: در موسیقی مقامی ایران پس از اسلام، نوروز یکی از آوازهای شش‌گانه محسوب شده است که این شش آواز عبارتند از: گوشت، گردانیه، سلمک، نوروز، مایه و شهناز. صفی‌الدین ارموی و عبدالقادر مراغی که در زمره بزرگترین نظریه پردازان و سازندگان و نوازندگان موسیقی ایرانی هستند در آثار خود از نغمه‌های نوروزی یاد کرده‌اند. ازجمله آهنگ نوروز (طریقه نوروز) در وزن رمل از قدیمی ترین نغمه‌های نوروزی است که توسط صفی‌الدین ارموی به خط موسیقی نوشته شده است. وجدانی درباره موسیقی قدیم ایران توضیح داد: این نوع موسیقی بر شش آواز، دوارده مقام، بیست و چهار شعبه و چهل و هشت گوشه پایه‌ریزی شده بود که البته در زمان‌های مختلف گاهی تعداد، ترتیب، توالی و نام این نغمه‌ها تفاوت‌هایی داشته است. علاوه بر آوازها و مقام‌های یاد شده، نوروز دربین شعبه‌های بیست و چهارگانه که از مقام‌های دوازده گانه منشعب شده‌اند نیز دیده می‌شود. از سوی دیگر صاحب بیت‌الروح از نوروز عجم و نوروز صبا به عنوان شعبه های بیست و چهار گانه موسیقی مقامی ایران یاد کرده است و از آنجا که این کتاب مربوط به دوره صفوی است دیده می‌شود که در این دوره شعبه‌های نوروز عجم، نوروز عرب، نوروز خارا، نوروز صبا در موسیقی مقامی ایران اجرا می‌شده است که در دوره قاجاریه موسیقی سنتی ایران از شکل مقامی خود خارج و در قالب هفت دستگاه و پنج آواز تدوین شده است. نغمه‌های نورز عرب، نوروز صبا، نوروز خارا حفظ شده است و در دستگاه‌های همایون و راست‌پنجگاه به دنبال یکدیگر اجرا می‌شوند. در صورتی که نوروز عجم در ردیف منتظم‌الحکما برابر نام بیات عجم در دستگاه راست پنجگاه آمده است و می‌توان نتیجه گرفت که نغمه‌های مربوط به نوروز به تدریج در حال کمرنگ شدن و فراموشی هستند. وی در پایان سخنان خود به پژوهشگران که علاقمند به حفظ و اشاعه‌ی میراث‌های فرهنگی معنوی هستند پیشنهاد کرد که درباره نغمه‌های گمشده در موسیقی ایرانی که در تمام زمینه‌ها، آیین‌ها، جشن‌ها، سرودها و سوگ‌ها اجرا می‌شوند پژوهش کنند.

بیست و پنجم اسفند ماه هشتاد و دو

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

آیا میدانید

  • چه سازی را برای یادگیری موسیقی انتخاب کنیم؟

    چه سازی را برای یادگیری موسیقی انتخاب کنیم؟

      چه سازی را برای یادگیری موسیقی انتخاب کنیم؟ (نکته: این نوشته، برای کسانی است که در انتخاب ساز مردد بوده و نیاز به راهنمایی دارند). شاید نخستین پرسش برای کسی که، ایده و آشنایی با موسیقی ندارد، و قصد یادگیری موسیقی داری این باشد: چه سازی را انتخاب کنم؟ انتخاب ساز، کاملا سلیقه ای است، و انتخاب ساز، در واقع انتخاب و دنبال کردن سلیقه فرد و برداشت شخص از موسیقی است. برای انتخاب ساز به منظور یادگیری موسیقی، چند عامل نقش مهمی دارند که به آنها اشاره میکنیم: سلیقه و علاقه فرد به صدای سازی که یا دیده، یا صدایش را شنیده، و آشنایی هرچند اندک نسبت آن ساز دارد. شکل ظاهری ساز نیز نقش به سزایی در انتخاب دارد. کسی که آشنایی چندانی با موسیقی ندارد، برای شروع نوازندگی و انتخاب، به شکل ظاهری ساز نیز نظر دارد. سبک و کاربرد ساز یکی از مهمترین نکات در انتخاب ساز است. در واقع کاربرد ساز در سبک های موسیقی پاپ، کلاسیک، سنتی و... میتواند یکی از مهمترین نکات در انتخاب ساز باشد. مشورت و راهنمایی صحیح، می تواند راه بسیار خوبی برای انتخاب ساز باشد. ولی در نهایت، خود شخص است که تصمیم گیرنده نهایی است. چند توصیه…

از ما بپرسید

  • چگونگي برقراري ارتباط نوازنده با مخاطب روي صحنه

    چگونگي برقراري ارتباط نوازنده با مخاطب روي صحنه

    چگونگي برقراري ارتباط نوازنده با مخاطب روي صحنه برقراری ارتباط نوازنده در حین اجرای زنده، با شوندگان حاضر در سالن، مبحثی بسیار جدی و جالب است که برای تحلیل و چگونگی و راه های مختلف برای تاثیر گذاری بیشتر آن نیاز به نوشتاری مفصل دارد که به زودی در مورد آن، در این سایت بحث شده و نوشته هایی برای خواندن شما عزیزان آماده و عرضه خواهد شد. بیست و هفتم خرداد هشتاد و نه  

درباره ی موسیقی هنری ایران

logo persian004 موسیقی هنری ایران، نخستین روزنامه الکترونیکی روزانه موسیقی ایران

همکاری: پیام به این شماره تلگرام
09226521131