رضا کلانتری و موسیقی نمایش روز بیست و یکم

نمایش "روز بیست و یکم" در سالن مهرگان در حال اجراست، با رضا کلانتری، آهنگساز این نمایش گفت و گویی انجام دادیم که در پی می آید.

لطفا توضیح مختصری از نمایش روز بیست و یکم بفرمایید.

با سلام، نمایش روز بیست و یکم، به نویسندگی و کارگردانی خانم نیوشا محرابی، از هفتم مرداد نود و هفت، در حال اجراست و من به عنوان آهنگساز این نمایش، به همراهی دو تن از نوازندگان و همکاران، مشغول اجرای موسیقی این نمایش هستیم. خانم نگار حسینی و خانم فاطمه کریمی از همکاران بنده هستند.

چه مدت با گروه تمرین داشتید؟

واقعیت اینست که زمان زیادی برای تمرین وموارد دیگر نداشتیم ولی با توجه به اینکه با این گروه موسیقی در کار قبل هم همکاری داشتیم، به خوبی و با سرعت کار را رساندیم.

ژانر کار و فضای موسیقی که برای این نمایش در نظر گرفتید؟

با توجه به متن که داستانی تاریخی است، نوع موسیقی مشخص شده است. داستان در شهری در شمال کشور، در دهه بیست شمسی اتفاق می افتد و اتفاقاتی که با بازی شخصیت های تاثیرگذار این شهر در جریان است، موسیقی نیز پیش می رود.

آنچه برای موسیقی این نمایش کار شده، ترکیبی از موسیقی روایتگر، فضاسازی، موسیقی مطربی، سنتی، و همینطور فضاسازی آتونال است. در بسیاری از موارد به دلیل نوع متن و بازی، موسیقی کاملا بداهه و آتونال را داریم و در بخش هایی نیز، موسیقی کاملا بر پایه ردیف موسیقی سنتی ایران.

 ترکیب سازهایی که برای این نمایش در نظر گرفتید را بفرمایید.

سازهای تار، کمانچه، تمبک و دف و دایره. ولی در بسیاری از صحنه ها، صدای معمول این سازها را نمیشنوید. با استفاده از این سازها، فضاسازی هایی انجام می گیرد که خارج از صدای سنتی این سازهاست.

البته یکی از مواردی که باعث این نوع موسیقی شده، متن و داستان و مورد دیگر، تعداد زیاد قاب هایی است که در کار داریم.

در این کار موسیقی از لحظه ورود تماشاگر آغاز می شود و بیننده را با فضای کار آشنا می کند. شاید بتوان گفت، نخستین بازیگرانی که در این نمایش دیده می شوند، نوازندگان هستند. برای وصل صحنه ها، موسیقی نقش اصلی را دارد و جدای از فضاسازی معمول، نوعی اعلان و زمینه سازی کلی داستان و همینطور ورود به صحنه بعدی و توصیف را بر عهده دارد. در تاتر با موسیقی سر صحنه، به دلیل عدم وجود تعداد زیاد نوازنده و مشکلات دیگر، نمی توان مانند سینما، به موسیقی شخصیت پرداز به آن شکل پرداخت. ولی با کمی خلاصه گویی می شود، روند داستان را در سیر کلی موسیقی جاری کرد. به همین دلیل، آنچه از وصل صحنه ها از هم می شنویم، نمایی از قاب بعدی داستان است ولی نه به شکلی که داستان را لو بدهد. به دلیل روند تقریبا یکنواخت داستان، تماشاگر همراه با متن و موسیقی خود را در جریان اتفاقات قرار می دهد و این زمینه سازی به هیچ وجه باعث لو رفتن نمای بعدی نمی شود.

نظرتان راجع به موسیقی سر صحنه و اجرای زنده چیست؟

برای پاسخ، باید از دو وجه به این قضیه نگاه کرد. از دید تماشاگر و از دید آهنگساز.

از دید تماشاگر، این اتفاق، بسیار جالب و جذاب است، و دیدن نوازندگانی که موسیقی را در لحظه اجرا می کنند می تواند جذابیت بسیاری داشته باشد.

از دید آهنگساز، در بعضی از کارها، اجرای سر صحنه می تواند خوب و در بعضی کارها نامناسب باشد. اگر کاری با تعداد زیاد پرسوناژ و صحنه های متفاوت و متنی پرماجرا باشد، شاید اجرای سر صحنه موسیقی، نیاز به تعداد زیادی نوازنده با رنگ آمیزی سازهای مختلف داشته باشد که با توجه به فضاهای کوچک سالن ها، امکانات نامناسب صوتی، هزینه ها و... عملا امکان پذیر نباشد. بنابراین، در این نوع کارها بهتر است موسیقی ضبط شده و پلی بک در نظر گرفته شود. که البته مشکلات دیگری نیز در پی خواهد داشت. هماهنگی بازیگران و... با موسیقی و فضای یکنواخت حسی موسیقی، باعث می شود کار پس از چند اجرا یکنواخت شود.

در کارهایی که عکس مورد قبلی باشد، معمولا موسیقی سر صحنه می تواند نتیجه بهتری داشته باشد و معمولا هم این کار انجام می شود.

در این کار، به دلیل نوع داستان، موسیقی سرصحنه انتخاب شده است.

صحبت راجع به موسیقی نمایش و تناسب آن با متن بسیار است، ولی در حالت کلی می توان گفت، موسیقی سر صحنه، بسیار جذاب تر از موسیقی ضبط شده است، هم برای بازیگر هم برای نوازنده و همچنین تماشاگر.

شما در کار قبلی که سال گذشته داشتید همین ترکیب سازها را برای نمایش سنتی و آیینی انتخاب کرده بودید، چطور برای نمایش روز بیست و یکم هم همین ترکیب ساز مورد استفاده قرار می گیرد؟

آنچه در دو نمایش گفته شده مشترک است، ایرانی بودن متن است. در نمایش "طربنامه شهر خیال" به کارگردانی آقای کیوان نخعی، ما با متنی مواجه بودیم که کاملا ایینی و سنتی و مطربی و سیاه بازی و در کل کاملا ایرانی بود. بهترین سازهایی که برای این شکل کار می توان استفاده کرد سازهای تار و کمانچه و سه تار وتمبک و کلا سازهای ایرانی است. در نمایش روز بیست و یکم نیز فضای ایرانی و مخصوصا تاریخی کاملا ایرانی است ولی ما غیر از موسیقی ایرانی، موسیقی فضاساز و افکتیو و روایت گر را نیز با همین سازها به صدا درمی آوریم و با تاکید بسیار بر انتخاب این سازها پیش می رویم.

از برنامه های آینده و در دست خود بفرمایید:

غیر از تدریس و مدیریت وب سایت و آهنگسازی، فعلا کار جدیدی در دست ندارم ولی ایده هایی برای نوعی نمایش موزیکال دارم که اگر شرایط مهیا شود، به اجرا در خواهد آمد.

در پایان اگر صحبتی دارید بفرمایید:

از همه دوستان و هنردوستان دعوت میکنم برای دیدن نمایش روز بیست و یکم تشریف بیاورند، این گونه نمایش ها که به صورت خصوصی و با هزینه های شخصی اجرا می شوند، نیاز به حمایت هنردوستان دارند و با توجه به اینکه گروه بازیگران و کارگردان و تمامی عوامل با صرف وقت و هزینه چنین کاری را آماده اجرا کرده اند، نیازمند حمایت هستند. از طرف گروه روز بیست و یکم از همه دعوت می کنم که برای دیدن این نمایش تشریف بیاورند.

گفت و گو: امیر نوری
موسیقی هنری ایران
دهم مرداد نود و هفت

 

مروری بر موسیقی نمایش روز بیست و یکم

داستان در دهه های نخستین قرن اخیر، در شمال ایران اتفاق می افتد. آن زمان که روس ها در شهرهای کوچک و بزرگ و روستاهای گیلان نفوذ داشته و در تمامی ابعاد زندگی مردم، نقشی تعیین کننده داشتند.

داستان، داستان قدرت طلبی است و نقش هایی که افراد دارای پست های دولتی و انتصابی آن زمان، برای در دست داشتن قدرتی بیشتر، به هر کاری دست می زدند.

شخصیت های فرماندار و پزشک و معلم و دختر مورد علاقه اش و کنسول روس نقش های اصلی این تاتر هستند.

موسیقی نمایش نیز برگرفته از موسیقی کلاسیک و ردیف موسیقی ایرانی، با ترکیبی از سازهای زهی مضرابی و کششی و کوبه ای، سعی در روایتگری و همراهی این داستان دارد.

موسیقی با رنگ فرح از ردیف موسیقی ایرانی در دستگاه همایون آغاز می شود، زمانی که تماشاچیان در حال ورود به سالن هستند و با شنیدن این موسیقی، با فضای نمایش کمی آشنا می شوند.

شخصیت نخست این نمایش، که در صحنه اول در اتاقی و در کنار جنازه ای دیده می شود، مونولوگی نسبتا طولانی دارد. فضای این بخش، کاملا غیر ملودیک و خارج از فضای تنال موسیقی ایرانی است و آنچه از سازهای تار و کمانچه و کوبه ای شنیده می شود، سعی در رساندن فضا، به فضایی آتونال است.

چرا که بازیگر در جملاتی که به زبان می آورد، نوعی پراکنده گویی و بی نظمی را به تماشاچی القا می کند که همراهی موسیقی، و در جاهایی، سکوت مطلق، تلاش برای تثبیت این آشفتگی شخصیت را بیشتر نمایان می کند.

موسیقی وصل صحنه، رنگی قدیمی و برای رساندن و توصیف صحنه بعدی که صهباخانه، یا شراب خانه و فضای متفاوت از صحنه قبل است را بازگو می کند.

ضربی خوانی و خواندن تصنیف قدیمی رعنا، با همراهی بازیگران، حضور فیزیکی نوازندگان، به عنوان بازیگران اصلی کافه یا صهباخانه، و بازی بازیگران با نوازندگان، تلاش برای نمایش فضای خارج از تفکر کافه است.

در جاهایی و برای تاکید بر روی جملاتی خاص، ساز کوبه ای، به کمک فضاهای دلهره و ترس و اعلان می آید.

لوکیشن دیگر این نمایش، خانه ماجور است که در آن دختران حضور دارند. خانه ای که، محل رفت و آمد مردان است.

فضای تقریبا متفاوتی که با ضربی خوانی در یکی از صحنه ها، و همراهی یکی از بازیگران با موسیقی، در فضایی غمناک، نشانی از غم و اندوه و بیچارگی این قشر را، بیان می کند.

وصل صحنه ها، که با رفت و برگشت نور و تغییر دکور همراه است، با ملودی های ضربی، در آوازهای دشتی و بیات اصفهان و به صورت ملودی های همراه با گریزی به موسیقی آتونال، نشان از آشفتگی، غم داشته و بی نظمی جامعه را بیان می کند.

جدا از روند داستان و روایت کلی آن، موسیقی این نمایش، در عین حالی که از زیرساخت سنتی استفاده می کند، سعی در نشان دادن، آشفتگی و اضطراب دارد و این حس را با استفاده از فواصل غیر معمول  وآتونال، بر دل ملودی های باز و ضربی های با ریتم لنگ، و متغیر، بیش از هر چیزی تاکید می کند.

آهنگسازی و ساخت موسیقی این نمایش را رضا کلانتری بر عهده دارد و نوازندگان کمانچه و تمبک به ترتیب، فاطمه کریمی و نگار حسینی هستند.

نمایش "روز بیست و یکم"، به کارگردانی نیوشا محرابی، هر روز ساعت هجده در تالار نمایش مهرگان، در خیابان خارک به مدت یک ساعت، اجرا می شود.

برای تهیه بلیت این نمایش به آدرس زیر بروید.

https://www.tiwall.com/theater/ruz-bistoyek2

هشتم مرداد نود و هفت

رضا کلانتری، کارشناس موسیقی

 

آیا میدانید

  • چه سازی را برای یادگیری موسیقی انتخاب کنیم؟

    ساز مورد علاقه خود را انتخاب کنید

    چه سازی را برای یادگیری موسیقی انتخاب کنیم؟

      چه سازی را برای یادگیری موسیقی انتخاب کنیم؟ (نکته: این نوشته، برای کسانی است که در انتخاب ساز مردد بوده و نیاز به راهنمایی دارند). شاید نخستین پرسش برای کسی که، ایده و آشنایی با موسیقی ندارد، و قصد یادگیری موسیقی داری این باشد: چه سازی را انتخاب کنم؟ انتخاب ساز، کاملا سلیقه ای است، و انتخاب ساز، در واقع انتخاب و دنبال کردن سلیقه فرد و برداشت شخص از موسیقی است. برای انتخاب ساز به منظور یادگیری موسیقی، چند عامل نقش مهمی دارند که به آنها اشاره میکنیم: سلیقه و علاقه فرد به صدای سازی که یا دیده، یا صدایش را شنیده، و آشنایی هرچند اندک نسبت آن ساز دارد. شکل ظاهری ساز نیز نقش به سزایی در انتخاب دارد. کسی که آشنایی چندانی با موسیقی ندارد، برای شروع نوازندگی و انتخاب، به شکل ظاهری ساز نیز نظر دارد. سبک و کاربرد ساز یکی از مهمترین نکات در انتخاب ساز است. در واقع کاربرد ساز در سبک های موسیقی پاپ، کلاسیک، سنتی و... میتواند یکی از مهمترین نکات در انتخاب ساز باشد. مشورت و راهنمایی صحیح، می تواند راه بسیار خوبی برای انتخاب ساز باشد. ولی در نهایت، خود شخص است که تصمیم گیرنده نهایی است. چند توصیه…

از ما بپرسید

  • چگونگي برقراري ارتباط نوازنده با مخاطب روي صحنه

    چگونگي برقراري ارتباط نوازنده با مخاطب روي صحنه

    چگونگي برقراري ارتباط نوازنده با مخاطب روي صحنه برقراری ارتباط نوازنده در حین اجرای زنده، با شوندگان حاضر در سالن، مبحثی بسیار جدی و جالب است که برای تحلیل و چگونگی و راه های مختلف برای تاثیر گذاری بیشتر آن نیاز به نوشتاری مفصل دارد که به زودی در مورد آن، در این سایت بحث شده و نوشته هایی برای خواندن شما عزیزان آماده و عرضه خواهد شد. بیست و هفتم خرداد هشتاد و نه  

درباره ی موسیقی هنری ایران

logo persian004 موسیقی هنری ایران، نخستین روزنامه الکترونیکی روزانه موسیقی ایران

همکاری: پیام به این شماره تلگرام
09226521131