یادی از جلیل شهناز

چه شورها که شهناز به پا می‌کند

  • یکشنبه, 28 خرداد 1396 ساعت 01:16
  • منتشرشده در مقالات
  • خواندن 168 دفعه
چه شورها که شهناز به پا می‌کند چه شورها که شهناز به پا می‌کند

یادی از جلیل شهناز

چه شورها که شهناز به پا می‌کند+فیلم و صوت

جلیل شهناز را در موسیقی ایرانی با لقب خداوندگار تار می‌خواندند. امروز ۲۷ خرداد ۱۳۹۶ چهارمین سالمرگ زنده‌یاد جلیل شهناز محسوب می‌شود و به همین مناسبت داریوش طلایی یادداشتی درباره او منتشر کرده است.

به گزارش خبرنگار ایلنا؛ داریوش طلایی در این یاداشت که با عنوان "شاهنازِ تار" در کانال تلگرامی‌اش منتشر کرده، آورده است:

به مناسبت چهارمین سالروز درگذشت استاد جلیل شهناز

شاه‌نازِ تار

جلیل شهناز بی‌شک یکی از شاخص‌ترین استادان موسیقی ایران است که نام تار با نام او گره خورده است. اوج فعالیت او دوران نوازندگی در رادیوست. او طی دهه‌های متمادی در رادیو ایران با ساز تخصصی‌اش، تار، چه به‌صورت برنامه‌های تکنوازی و چه با همراهی دیگر استادان و خوانندگان موسیقی ایرانی بخش مهمی از موسیقی کلاسیک و هنری سنت اصیل موسیقی دستگاهی ایرانی را به‌شکلی تمام‌عیار ارائه کرده است. نگارنده در برنامه‌ای پژوهشی که تحت عنوان «مکاتب تارنوازی» در بهمن ۱۳۸۳ در تالار رودکی ارائه کرد تارنوازی جلیل شهناز را در کنار دو استاد دیگر تارنوازی رادیو ایران، لطف‌الله مجد و فرهنگ شریف، ذیل «مکتب تارنوازی رمانتیک ایرانی» طبقه‌بندی کرد.

نوازندگی شهناز سبکی از نوازندگی است که کاملاً او را از نوازندگان قبل از رادیو متمایز می‌سازد، چه نوازندگان دورۀ قاجار، چه نوازندگان دوران بعد مشروطه و چه سبک علینقی‌خان وزیری، یا سبک‌های نوازندگان ادارۀ فرهنگ و هنر و هنرستان موسیقی و غیره. شهناز نوعی نوازندگی تغزلی دارد، به این مفهوم که با ساز آواز می‌خواند. او جملات آوازی را به بهترین نحو با تمام حالت‌ها، نوانس‌ها، مالش‌ها، آکسان‌ها و لحن‌های آوازی با تار به‌شکلی یگانه و زیبا اجرا می‌کند. بی‌جهت نیست که استاد بزرگ آواز ایران محمدرضا شجریان او را نوازندۀ محبوب خود و بلکه موسیقی‌دان محبوب خود می‌داند، چنان‌که شخصاً از او شنیده‌ام که با تار شهناز تمرین آواز کرده و کوشیده است جملات سازی او را به‌صورت آواز بخواند. اما کار شهناز به این جملات آوازی محدود نیست؛ او، جز بخش آغازین اجراها، در توالی و تداخل و جای‌جای جملات تغزلی‌اش، چهارمضراب‌ها و قطعات ضربی خاص خود را می‌افزاید که همگی را به‌صورت بداهه در هم ادغام کرده و با سونوریته‌ای بسیار گرم و دلنشین مناسب با رنگ و صدای ضبط رادیو و باب طبع مخاطب عام و خاص اجرا می‌کند. چهارمضراب‌های رِنگ‌گونۀ شادی‌بخش و حرکت‌آفرین از شاهکارهای شهناز است که هر شنوندۀ ایرانی را به وجد می‌آورد، وجدی عمیق و خالص، از همان جنس که از مشاهدۀ آثار معماری و کاشی‌کاری‌های بی‌نظیر اصفهان به انسان دست می‌دهد.

دیگر از خصوصیات او استعداد بی‌نظیر در ملودی‌پردازی است، به‌شکل خلق‌الساعه. همین وجه ملودی‌پردازیْ ساز او را به سازی عامه‌پسند و مردم‌پسند تبدیل کرده است. در مقایسه با سبک‌های دیگر (همچون سبک قاجاری، شهنازی و وزیری)، که بیشتر به ارائۀ آوازها و مدهای ایرانی با ریزها و تحریرها و بالا و پایین‌ها و الگوسازی‌ها می‌پردازند، جلیل شهناز مدام ملودی پشت ملودی خلق می‌کند، چنان‌که می‌توان بر روی بسیاری از قطعات ضربی او شعر گذاشت و به صورت تصنیف‌هایی مردم‌پسند عرضه کرد. افزون بر تمام این خصوصیات، ساز او لحنی خاص دارد و گویی مزه‌ای از حاضرجوابی و شیرین‌زبانی اصفهانی در آن عجین است، همان‌گونه که گویش خاص او در بیان خاطرات و نکته‌های عمیقِ موسیقیْ لبریز از ظرافت و رندی بود و مجموع این‌ها برای مخاطبِ آشنا معجونی از لطافت و جذابیت را فراهم می‌آورد.

فعالیت حرفه‌ای او در موسیقی دوره‌ای طولانی را دربرمی‌گیرد و خوشبختانه به‌یمن فعالیت مستمرش در رادیو ضبط‌های بسیاری از او به‌یادگار مانده است. همانطور که خود در مصاحبه‌ای گفته است، استعداد خارق‌العاده‌اش در تارنوازی در کودکی بروز یافت و، پس از نوازندگی در رادیو اصفهان در دوران نوجوانی، از سال ۱۳۲۴ یعنی از ۲۴سالگی مقیم تهران ‌شد و تا آخرین لحظات عمر پربارش، یعنی نزدیک به نودسالگی، همیشه فعال و خلاق و بارور بود.

شهناز، به‌سیاق استادان واقعی موسیقی، بر ابعاد مختلف نوازندگی و خوانندگی اشرافی جامع داشت. از نوازندگی تنبک، کمانچه و سه‌تار گرفته تا خوانندگی از پس همه برمی‌آمد، هرچند نام جلیل شهناز با نام تار، شاه‌ساز ایرانی، عجین شده است، چنان‌که با استقبال از شعر عارف قزوینی باید گفت: چه شورها که شاهناز به‌پا ز ‌تار می‌کند.

روحش شاد و یادش گرامی.

http://static0.ilna.ir/media/mMc5fepLzPIa/YXVkaW8tbWVkaXVtLm1wMw,,/MyTone+-Shanaz-Rahavard-Tar-03.mp3

http://static0.ilna.ir/media/yqFXckpKDbw0/YXVkaW8tbWVkaXVtLm1wMw,,/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA+%D8%AA%D8%B1%DA%A9.mp3

http://static0.ilna.ir/media/q2DOHU5ZhoJt/dmlkZW8tbWVkaXVtLm00dg,,/video+%282%29+%282%29.mp4

در لینک فوق اجرای جلیل شهناز در تلویزیون ملی در دستگاه ماهور که ازجمله اجراهای ماندگار این استاد تار نوازی کشورمان محسوب می‌شود را تماشا می‌کنید.

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

نظر دادن

از پر شدن تمامی موارد الزامی ستاره‌دار (*) اطمینان حاصل کنید. کد HTML مجاز نیست.

نکته ای از هزاران

  • کنسرت ها را در مرده شورخانه برگزار کنید

    طنز روز

    کنسرت ها را در مرده شورخانه برگزار کنید

    کنسرت‌ها را در مرده‌شورخانه برگزار کنید خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) - طنز روز رضا ساکی خبر آمده است که یکی از گروه‌های تئاتر شهرستان مبارکه مجبور شده است به دلیل نبود سالن برای تمرین به قبرستان متوسل شود و از مرده‌شورخانه قبرستان به عنوان سن نمایش استفاده کند! استفاده از مرده‌شورخانه بسیار استفاده‌ هوشمندانه و دقیقی است. باید آفرین گفت به هنرمندان مبارکه‌ای که چنین طرحی را پیش روی ما گذاشتند. پیشنهاد می‌کنیم از این به بعد کنسرت‌های موسیقی هم در فضای مرده‌شورخانه برگزار شوند. برگزاری کنسرت در مرده‌شورخانه مزایای زیادی دارد که به اختصار به آنها اشاره می‌کنم. یک: در مرده‌شورخانه چون همه در ترس حضور میت به سر می‌برند کسی دل‌ودماغ شادی کردن و دست زدن ندارد. دو: چون فضای مرده‌شورخانه سرد است همه دست‌هایشان را در جیب می‌کنند و لذا کسی اشتباهی دست کسی دیگر را نمی‌گیرد. سه: چون مرده‌شورخانه ترسناک و سرد است کنسرت‌ها از زمان سه ساعت به سی دقیقه تقلیل پیدا می‌کنند. چهار: در مرده‌شورخانه هیچ‌کس نگران اختلاط نیست چون آنجا آن قدر مخوف است که ملت خودبه‌خود به جای مخلوط شدن با هم از هم جدا می‌شوند. پنج: صدا در مرده‌شورخانه می‌پیچد و اگر کسانی با کاپشن آنجا باشند و از میت هم…

آیا میدانید

  • چه سازی را برای یادگیری موسیقی انتخاب کنیم؟

    ساز مورد علاقه خود را انتخاب کنید

    چه سازی را برای یادگیری موسیقی انتخاب کنیم؟

      چه سازی را برای یادگیری موسیقی انتخاب کنیم؟ (نکته: این نوشته، برای کسانی است که در انتخاب ساز مردد بوده و نیاز به راهنمایی دارند). شاید نخستین پرسش برای کسی که، ایده و آشنایی با موسیقی ندارد، و قصد یادگیری موسیقی داری این باشد: چه سازی را انتخاب کنم؟ انتخاب ساز، کاملا سلیقه ای است، و انتخاب ساز، در واقع انتخاب و دنبال کردن سلیقه فرد و برداشت شخص از موسیقی است. برای انتخاب ساز به منظور یادگیری موسیقی، چند عامل نقش مهمی دارند که به آنها اشاره میکنیم: سلیقه و علاقه فرد به صدای سازی که یا دیده، یا صدایش را شنیده، و آشنایی هرچند اندک نسبت آن ساز دارد. شکل ظاهری ساز نیز نقش به سزایی در انتخاب دارد. کسی که آشنایی چندانی با موسیقی ندارد، برای شروع نوازندگی و انتخاب، به شکل ظاهری ساز نیز نظر دارد. سبک و کاربرد ساز یکی از مهمترین نکات در انتخاب ساز است. در واقع کاربرد ساز در سبک های موسیقی پاپ، کلاسیک، سنتی و... میتواند یکی از مهمترین نکات در انتخاب ساز باشد. مشورت و راهنمایی صحیح، می تواند راه بسیار خوبی برای انتخاب ساز باشد. ولی در نهایت، خود شخص است که تصمیم گیرنده نهایی است. چند توصیه…

از ما بپرسید

  • آيا مي توان رديف دستگاه هاي موسيقي را فقط با بمل و ديز اجرا كرد؟

    آيا مي توان رديف دستگاه هاي موسيقي را فقط با بمل و ديز اجرا كرد؟ برای اجرای یک دستگاه یا آواز، نخست باید به فواصل آن توجه کرد، که اگر مطابق با فواصل موجود در سازهای غیر ایرانی (سازهای با فواصل نیم پرده ای) باشند، می شود این دستگاه ها یا آوازها را با این سازها اجرا کرد. مثل دستگاه ماهور. ولی نکته ای مهم وجود دارد و آن اینکه دستگاه ها و آوازهای موسیقی ایرانی، هر کدام از گوشه هایی تشکیل شده اند که ممکن است مطابق با گوشه های ابتدایی دستگاه نباشند. مثلا در دستگاه ماهور، گوشه "دلکش" در ماهور آمده ولی از نظر فواصل مطابق دستگاه "شور" است، پس با اینکه در ماهور آمده ولی علامت های تغییر دهنده آن مانند دستگاه شور است. حال اگر ما بخواهیم ماهور را با سازی مثل گیتار اجرا کنیم، وقتی به گوشه دلکش می رسیم، باید فواصل شور را اجرا کنیم که در حالت طبیعی امکان پذیر نیست. در گذشته و زمانی که سازهای غیر ایرانی وارد ایران شدند، چند راهکار برای اجرای دستگاه های ایرانی در نظر گرفته شد. (به غیر از سازهای زهی مثل ویولن که مشکلی از نظر فواصل نداشت). یک راه این بود که سازی مثل…

درباره ی موسیقی هنری ایران

logo persian004 موسیقی هنری ایران، نخستین روزنامه الکترونیکی روزانه موسیقی ایران

همکاری: پیام به این شماره تلگرام
09226521131