درمان درد با موسیقی/مناجات‌خوانانی از آذربایجان، مازندران، بوشهر و سراوان در تهران

هوشنگ جاوید در برنامه «محفل مناجات‌خوانی» گفت: مناجات‌خوانی مخاطب را به سویی می‌کشاند تا با بیان بی‌پرده دردها و رنج‌های درونی‌اش به آرامش روانی دست پیدا کند، به این سبب می‌توان مناجات‌خوانی را در ردیف موسیقی‌درمانی نیز به شمار آورد.

به گزارش ایلنا، انجمن موسیقی ایران با همکاری فرهنگستان هنر روز گذشته، چهارشنبه نهم خرداد ویژه برنامه «محفل مناجات‌خوانی» را با حضور تعدادی از استادان و هنرمندان پیشکسوت موسیقی نواحی ایران برگزار کرد.

در این برنامه عاشیق احد ملکی از آذربایجان، محمدرضا اسحاقی از مازندران، کرم میرزا زبردست از بوشهر و حمیدالله سیدزاده از سراوان به اجرای برنامه پرداختند. شاهین فرهت (آهنگساز)، احمد صدری (مشاور معاون هنری) و علی ثابت‌نیا (مدیرعامل انجمن موسیقی) از دیگر مهمانان این برنامه بودند که در تالار ایران فرهنگستان هنر برگزار شد.

نسبت خسرو پرویز و مناجات سحرگاهی

هوشنگ جاوید، پژوهشگر موسیقی اقوام ایران در ابتدای این برنامه گفت: در برنامه‌ای که امروز شاهد آن هستیم یکی از هنرمندان شروه‌خوان کشورمان بعد از 16 سال دوری از برنامه‌ها و جشنواره‌های کشوری به اجرای آثاری ارزشمند می‌پردازد. استاد محمدرضا اسحاقی و استاد احد ملکی هم از هنرمندانی هستند که شما با کارها و آثار این عزیزان آشنایی کافی دارید. ما امروز علاوه بر میزبانی از این هنرمندان ارزشمند از جوانان هنرمندی هم دعوت کرده‌ایم که تصمیم دارند موسیقی منطقه سراوان از جمله ذکرهای صاحبی را برای شما اجرا کنند. این قطعات به نوعی برای اولین بار است که در تهران اجرا می‌شوند.

او ضمن ارائه تعریف و تاریخچه‌ای از مناجات و مناجات‌خوانی گفت: تاریخ مناجات در ایران به هزاره‌های پیش از زرتشت و اسلام می‌رسد، براساس مکشوفات و شواهد تاریخی موجود که بر سنگ‌نگاره‌ها و یا نقوش یافته شده، دیده می‌شود شاهد تاریخی و سند محکم برای مناجات‌خوانی در ایران، مواردی در یسناهاست که مربوط به دین زرشت است.

این پژوهشگر بیان کرد: به گفت‌وگو نشستن با معبود و راز دل با او گفتن، از راه‌های نزدیکی انسان با خداوند بود و دین زرتشت به عنوان فرهنگی ریشه‌دار که به شکلی ژرف در بین ایرانیان گسترش پیدا کرد، مناجات را از دستورات لازم‌الاجرا برای درباریان و مردم دانست. به هر ترتیب از داستان روی کار آمدن خسرو پرویز، براساس سند پژوهشی شاهنامه که فردوسی به ما می‌دهد، رسم مناجات سحرگاهی در ایران و بین شاهان ایرانی مرسوم بوده و باید اجرایش می کرده‌اند.

جاوید افزود: می‌توان دریافت که سحرخوانی در ایرانِ پیش از اسلام، هنری درباری بوده و پس از اسلام و با نیاز بیدارسازی مردم در سحرگاهان به ویژه ماه رمضان، درباریان مسلمان شده آن را به عنوان روشی برای بیدارسازی مردم هنگام سحرهای رمضان به کار گرفتند و به صورت هنری مردمی در خدمت دین و مذهب درآمد.

بی‌توجهی به هنر «بسم‌الله خوانی»

جاوید بعد از اجرای استاد محمدرضا اسحاقی  به هنر بسم‌الله خوانی ذیل مناجات‌خوانی اشاره کرد و توضیح داد: بسم‌الله خوانی هنری است که متاسفانه در این 70 ساله اخیر به آن نگاه جدی نشده است. اگر بخواهیم فقط به بسم‌الله خوانی بپردازیم و این پرسش را بپرسیم که چقدر این هنر در زمان ما باقی مانده؟ باید پاسخ داد بیش از هفت تا هشت هنرمند ازجمله استاد اسحاقی در این حوزه باقی نمانده است. جای تاسف است که در این زمینه ما حتی شاعری هم نداریم که بخواهد به این موضوع بپردازد.

سپس جاوید از استاد کرم میرزا زبردست، هنرمند پیشکسوت موسیقی نواحی و از مداحان صاحب‌نام منطقه بوشهر دعوت کرد تا روی صحنه برود و قطعاتی را برای مخاطبان اجرا کند. قطعه «نادعلی»، قطعه‌ای در رثای شهادت حضرت علی (ع)، بخشی از شروه‌های منطقه بوشهر و آوازهای «دُم دُم سحری» آثاری بودند که توسط استاد زبردست اجرا شد.

مناجات‌خوانی را می‌توان در ردیف موسیقی‌درمانی به شمار آورد

هوشنگ جاوید بعد از اجرای استاد زبردست با اشاره به وجوه مختلف مناجات‌خوانی گفت: مناجات، چه در ادب و چه در موسیقی سبک به شمار نمی‌آید، بلکه موضوع یا گونه‌ای با کارکردهای گوناگون شناختی، عقیدتی و اجتماعی است که همواره از  سایر هنرها به ویژه موسیقی بهره‌مند شده است. در ادبیات، مناجات در دسته ادب آموزشی قرار می‌گیرد که گونه‌ای ارشاد و تبلیغ غیرمستقیم مفاهیم اخلاقی، دینی و مذهبی در آن نهفته است و چون کار اصلی خوانندگانِ مردمی، ادب آموزشی بوده و هست، بنابراین مناجات‌خوانی از وظایف آن‌ها به شمار می‌آید. بخش مهم مناجات‌سرایی و مناجات‌خوانی، شناساندن ذات احدیت به دیگران است، یعنی گونه‌ای بیان برداشت اندیشه خود از خدا برای شنوندگان، به همین دلیل کار نیایشگر یا سحوری‌خوان، یا مناجات‌خوان برای ارائه مفاهیم دشوار می‌شود، زیرا بیان ساده و راحت مخاطب را به سویی می‌کشاند تا با بیان بی‌پرده دردها و رنج‌های درونی‌اش به آرامش روانی دست پیدا کند، به این سبب می‌توان مناجات‌خوانی را در ردیف موسیقی‌درمانی نیز به شمار آورد.

او با ذکر جزییاتی از گسترش مناجات‌سرایی در ایران بعد از ظهور اسلام گفت: سرودن و پدید آمدن مناجات‌نامه‌ها نقش موثری در دگرگونی ادب پارسی داشت، پس از انصاری و ابوالخیر، در درازای زمان غزل نیز به یکی از جنبه‌های بارز مناجات‌سرایی افزوده شد و حافظ، مولوی و عطار هم به آن پرداختند اما بستر مناجات‌سرایی در فرهنگ‌های بومی ایران دوبیتی و رباعی بود، گرچه از مثنوی بیشتر و از غزل کمتر استفاده شده است. پس از تکمیل شدن سرایش‌ها این نظم و سرایش به مرور با موسیقی مرتبط شد و از این اتحاد، شیوه‌ای هنرمندانه برای بیان زیباتر معنوی پدید آمد که آن را مناجات‌خوانی می‌نامیم و برحسب فرهنگ‌های موجود هر کشور نام‌هایی چون سحرخوانی، شب‌خوانی، چاووش سحر، سحوری، ذکر سحر و غیره پیدا کرد.

این مدرس دانشگاه ادامه داد: پس از این فرآیند بود که برای این هنر تازه دستورات موسیقایی نوشته، تبیین و تدوین شد که تاکنون به اسناد بازمانده که در کتابخانه‌ها خاک بی‌تفاوتی خودمان را می‌خورد، وقعی ننهاده‌ایم.

عاشیق احد ملکی، پژوهشگر و نوازنده موسیقی منطقه آذربایجان هم بعد اجرای استاد زبردست روی صحنه آمد و به اجرای بخش‌هایی از مناجات‌خوانی این منطقه پرداخت.

پیوند با مناجات‌خوانی؛ از بخشی‌های خراسان تا تنبورنوازان زاگرس

هوشنگ جاوید پس از اجرای این بخش به بیان گوشه‌های دیگری از مباحث مربوط به مناجات‌خوانی پرداخت و گفت: در مناجات تعصبات قومی و نژادی و منطقه‌ای کنار گذاشته می‌شود و آن‌چه مد نظر است خدا، ایمان و یقین افراد است. هنر مناجات‌خوانی پس از دوران مغول با ادوات موسیقی نیز اجرا شد، در خراسان به کار بخشی‌ها و استادان دوتارنواز آمد، در شمال غربی وارد کار عاشیق‌ها شد، در مناطق زاگرس به همراه نوای تنبور و یا ضرباهنگ دف و تاس اجرا شد و در سایر مناطق به همراه نی، نقاره و یا شیپور به کار رفت. در واقع مناجات‌خوانی در ایران از انحصارِِ هنگام سحر اجرا شدن بیرون آمد و به سایر اوقات زندگی ایرانیان کشیده شد.

جاوید تصریح کرد: از هنر مناجات‌خوانی ضرورت پدید آمدن هنرهای بسم‌الله خوانی و صلوات‌خوانی هم پدید آمد که هرکدام دارای ویژگی‌های خود هستند که جای پردازش در وقتی دیگر دارد، ضمن اینکه هنر مناجات‌سرایی به لحاظ جمال‌شناسی به تفاسیر زیادی برمی‌خورد که هر کدام جای پژوهش، بررسی و نگاهی نو دارد که تاکنون هیچ یک از دستگاه‌های فرهنگی هنری کشورمان به آن نپرداخته‌اند.

او در پایان صحبت‌های خود از حمیدالله سیدزاده و حسینی‌نژاد هنرمندان منطقه مرزی سراوان دعوت کرد تا به اجرای ذکرهای صاحبی این منطقه بپردازند.

واکنش کیهان کلهر به قطعی برق در کنسرت محسن شریفیان و گروه لیان؛

این‌بار هنرمندان نباید در مقابل چنین فجایع اسفباری سکوت کنند

کیهان کلهر (نوازنده و موسیقی‌دان) در پیِ قطعی غیرعادی برق و اینترنت شهر کلمه از توابع استان بوشهر در حین اجرای کنسرت محسن شریفیان و گروه لیان با انتشارِ متنیِ واکنش خود را نسبت به این مسئله نشان داد. به گزارش ایلنا، کیهان کلهر نوشت: «خبر تاسف باریست که می‌بایست باعث شرمساری کسانی باشد که تحمل شادی مردم صبور و متین این کشور را ندارند، بله، قطعی غیرعادی برق و اینترنت شهر کلمه از توابع استان بوشهر در حین اجرای کنسرت محسن شریفیان و گروه لیان! او دیشب در دیار خودش به دلیل قطع برقِ تمام شهر به دستور یکی از مقامات این شهرستان از ادامه کنسرت بازماند و حتی حضور چند هزار نفری مردم علاقمندی که از شهرها و استان‌های مختلف ایران به قصد تماشای کنسرت به این استادیوم آمده بودند نتوانست باعث لغو خواسته‌ آن "مسئول" شود. متأسفانه این هنرمند سال‌هاست که از جانب مسئولان رسانه و مقامات استان بوشهر  مورد بی‌مهری و بی‌احترامی قرار گرفته به حدی که بردن نام او در رادیو و تلویزیون شهر متبوعش ممنوع است!

 با خبر شدم زنان و مردان هنر دوست و علاقمند به‌دلیل قطع برق در تاریکی و بی نظمی با مشکلات فراوانی در حین جابجایی و بیرون رفتن از محوطه استادیوم مواجه شدند، جای بسی خجالت و سرافکندگی‌ست برای کسانی که هیچگاه جوابگوی خواست‌ها و نیازهای این مردم مظلوم و عالیقدر  نبوده‌اند و از قرار قصد شنیدن اعتراضات آنان را نیز ندارند.

متاسفانه این اولین بار نیست که اعمال سلایق شخصی که زاده خودسری و ملوک‌الطوایفی است، صورت پذیرفته و متاسفانه آخرین بار نیز نخواهد بود.

این‌بار جامعه هنرمندان کشور نباید در مقابل چنین فجایع اسف‌باری سکوت کند، از آنجا که موسیقی‌دانان و هنرمندان ایران تشکل مستقل صنفی ندارند که قائدتاً می‌بایست پیگیر چنین مسائلی باشد، نمایندگان استان بوشهر در مجلس و وزیر ارشاد و دیگر مسئولان شهر کلمه باید مستقیماً جوابگوی مردم و جامعه هنری کشور باشند.

امیدواریم که اینبار مسئولان خاطی شناسایی و مورد بازخواست قرار گیرند نه اینکه طبق معمول تقصیر متوجه عوامل خارجی و مظنونین همیشگی شود.»

کیهان کلهر

محسن شریفیان نیز در صفحه شخصی خود ماجرا را این‌طور شرح داده است:

خیلى خاطرتون مى‌خوام.

شرمنده شدم که فرصت نشد حتى یه کوچولو تکنوازى کنم...

نذاشتن چیزى که مى‌خواستم تقدیم کنم...

خیلى ممنون که از راه دور و نزدیک همراهمون بودید.

با این حال من قدردان مسئولین و نیروهاى امنیتى و نظامى هستم که خونى از دماغ کسى ریخته نشد.

قطع برق اونهم براى دوبار و دقیقا زمانى که ما روى صحنه بودیم عمدى بود و قابل پیگیرى و بایستى جوابگو باشند.

دم شهردار و شوراى شهر کلمه که به شخصه اشک‌هاشون رو دیدم گرم، همینطور شجاعت فرماندار دشتستان.

فقط یادتون باشه ما مجوز قانونى برگزارى برنامه و شوراى تامین رو داشتیم بنابراین مردم جواب مى‌خوان...

مرکز کنترل برق(دیسپاچنگ) می‌تواند مسئله را بررسی کند و علت‌های قطع اتوماتیک توسط رله‌ها و ثبات‌ها همواره بطور اتوماتیک ثبت می‌گردد.

هیچ نفری نمی‌تواند بدون اجازه مقام بالاتر یا دیسپاچینگ خطوط برق را قطع کند.

کلیه مکالمات توسط چند مرکز بطور عادى و پنهانى شنود دارد و ضبط می‌شود.

جشنواره موسیقی فولکلور «کوچه» در بوشهر برگزار می‌شود

            جشنواره موسیقی فولکلور «کوچه» از 19 تا 25 اسفندماه در بندر بوشهر برگزار شود. به گزارش ایلنا، جشنواره موسیقی فولکلور «کوچه» از 19 تا 25 اسفندماه در بندر بوشهر برگزار شود و این شهر میزبان 6 گروه موسیقی محلی از شمالی‌ترین تا جنوبی‌ترین استان‌های کشور خواهد بود.

طبق برنامه اعلام شده گروه‌هایی از گیلان، لرستان، کردستان، آذربایجان، هرمزگان و دو گروه بومی- محلی بوشهری در این جشنواره حضور خواهند داشت.

ادریس عبدی پور (دبیر اجرایی جشنواره موسیقی فولکلور «کوچه» ) درباره این جشنواره گفت: 6 گروه از استان های مختلف کشور به این فستیوال دعوت شدند و دو گروه محلی از بوشهر نیز حضورخواهند داشت. گروه «داماهی» از هرمزگان، «سرنای» از لرستان‌، «کماکان» از خوزستان، «‌شوروم‌« از گیلان و «ژوانا» از کردستان مهمان ما در بوشهر خواهند بود.

قرار است در شب اول این جشنواره (شنبه 19 اسفند) در سئانس اول از ساعت ۱۹ «کماکان» از خوزستان به اجرای برنامه بپردازد.

گروه «کماکان» به سرپرستی و خوانندگی مهدی ساکی، یکی از گروه‌های شرکت کننده در جشنواره موسیقی «کوچه» است. ساکی با آن لهجه غلیظ جنوبی و نوع خاص دکلمه‌‌ها، چهار سال پیش پروژه «کماکان» را با حضور نوازندگان برجسته موسیقی آلترناتیو و هنرمندان بومی جنوب ایران آغاز کرد و بسیار سریع توانست در سراسر کشور طرفدارانی پیدا کند و مخاطبان را با شکل جدیدی از موسیقی و پرفورمنس روبه‌رو کند.

«کماکان» سال 94 اولین آلبوم رسمى خود را منتشر کرد؛ آلبومی با نظارت هنرى ماکان اشگوارى که موسیقى‌اش را از جنوب ایران وام گرفته بود.

در سئانس دوم اجراهای امشب که ساعت ۲۱:۳۰ آغاز می‌شودگروه موسیقی «عاشیقلار میشو» به اجرای برنامه می‌پردازد.

گروه موسیقی «عاشیقلار میشو»  به سرپرستی احد ملکی  علیشاه، آیین‌های موسیقی مذهبی و شادی‌های مجالس قومی را اجرا می‌کند. از ویژگی‌های برنامه‌های این گروه، پرداختن به موسیقی نقل و روایت بر اساس تقویم مذهبی منطقه آذربایجان است. عاشیق احد ملکی نیز یکی از پژوهشگران موسیقی نواحی ایران به شمار می‌آید.

آیا میدانید

  • چه سازی را برای یادگیری موسیقی انتخاب کنیم؟

    چه سازی را برای یادگیری موسیقی انتخاب کنیم؟

      چه سازی را برای یادگیری موسیقی انتخاب کنیم؟ (نکته: این نوشته، برای کسانی است که در انتخاب ساز مردد بوده و نیاز به راهنمایی دارند). شاید نخستین پرسش برای کسی که، ایده و آشنایی با موسیقی ندارد، و قصد یادگیری موسیقی داری این باشد: چه سازی را انتخاب کنم؟ انتخاب ساز، کاملا سلیقه ای است، و انتخاب ساز، در واقع انتخاب و دنبال کردن سلیقه فرد و برداشت شخص از موسیقی است. برای انتخاب ساز به منظور یادگیری موسیقی، چند عامل نقش مهمی دارند که به آنها اشاره میکنیم: سلیقه و علاقه فرد به صدای سازی که یا دیده، یا صدایش را شنیده، و آشنایی هرچند اندک نسبت آن ساز دارد. شکل ظاهری ساز نیز نقش به سزایی در انتخاب دارد. کسی که آشنایی چندانی با موسیقی ندارد، برای شروع نوازندگی و انتخاب، به شکل ظاهری ساز نیز نظر دارد. سبک و کاربرد ساز یکی از مهمترین نکات در انتخاب ساز است. در واقع کاربرد ساز در سبک های موسیقی پاپ، کلاسیک، سنتی و... میتواند یکی از مهمترین نکات در انتخاب ساز باشد. مشورت و راهنمایی صحیح، می تواند راه بسیار خوبی برای انتخاب ساز باشد. ولی در نهایت، خود شخص است که تصمیم گیرنده نهایی است. چند توصیه…

از ما بپرسید

  • چگونگي برقراري ارتباط نوازنده با مخاطب روي صحنه

    چگونگي برقراري ارتباط نوازنده با مخاطب روي صحنه

    چگونگي برقراري ارتباط نوازنده با مخاطب روي صحنه برقراری ارتباط نوازنده در حین اجرای زنده، با شوندگان حاضر در سالن، مبحثی بسیار جدی و جالب است که برای تحلیل و چگونگی و راه های مختلف برای تاثیر گذاری بیشتر آن نیاز به نوشتاری مفصل دارد که به زودی در مورد آن، در این سایت بحث شده و نوشته هایی برای خواندن شما عزیزان آماده و عرضه خواهد شد. بیست و هفتم خرداد هشتاد و نه  

درباره ی موسیقی هنری ایران

logo persian004 موسیقی هنری ایران، نخستین روزنامه الکترونیکی روزانه موسیقی ایران

همکاری: پیام به این شماره تلگرام
09226521131