"ربنا"یی که پخش نشد

ماه مبارک رمضان امسال در حالی به پایان می‌رسد که با تمام کش و قوس‌ها پیرامون پخش شدن یا نشدن قطعه "ربنا"، این اثر از تمام خروجی‌های رسانه ملی کنار گذاشته شد.

به گزارش خبرنگار ایلنا، رضا مهدوی (نوازنده سنتور، پژوهشگر و مدیر سابق مرکز موسیقی حوزه هنری) در یادداشتی که با عنوان «"ربنا"یی که پخش نشد» برای ایلنا ارسال کرده؛ نگاهی چندباره به این ماجرا انداخته است که در ادامه می‌آید:

«ربنا» میراث ناملموس فرهنگ ایرانی که به ثبت ملی رسیده، یکی از آثار محمدرضا شجریان و شامل ۴ دعا از آیات قرآن است که همه با عبارت ربنا آغاز می‌شود. به گفته محمدرضا شجریان این اثر در یکی از استودیوهای رادیو در تیر ۱۳۵۸ در کلاس درس ضبط شد. پس از آن با استقبال مسئولان وقت روبه‌رو می‌شود و بدون هماهنگی با شجریان از رادیو پخش می‌شود. از آنجا که این اثر به شدت مورد اقبال مردم قرار می‌گیرد، شجریان اعتراضی نکرده و آن را متعلق به مردم می‌داند.

تا زمانی که مواضعی بین صاحب این اثر و حاکمیت ایجاد می‌شود و همچنان این مانع گویا حل‌شدنی نیست؛ شاید با پادرمیانی پیشکسوت و ریش‌سفیدی این مسئله نیز برطرف شود.

محمدرضا شجریان هنرمندی است که اگرچه ناخواسته اظهارنظر سیاسی هم داشته باشد، در نهایت دلش با ملت ایران است و می‌خواهد آنچه که از هنر ایرانی ارائه کرده، در سلامت کامل باقی بماند و اصطلاحا هنر آلوده به سیاست نشود، ما ارزشمندتر از هنر و فرهنگ ایرانی، سرمایه دیگری نداریم. پس باید تا می‌توانیم از آن حفاظت و حمایت کنیم.

چند سالی است که در آغاز ماه مبارک رمضان، صحبت‌هایی از احتمال پخش «ربنا»ی شجریان شنیده می‌شود ممکن است در دوره‌های مختلف با استفاده از علایق فرهنگی و هنری مردم، دولتمردان وعده‌هایی بدهند اما باید توجه داشت که صدا‌و‌سیما جزو نهادهایی است که در اختیار ریاست‌جمهوری نیست. حتی از خواست قاطبه مردم هم آنچنان که باید و شاید تبعیت نمی‌شود.

این نهاد موازین و شورای سیاستگذاری خاص خود را دارد که در هر دوره‌ای براساس مدیریت کلان خود این سازوکارها تغییر می‌کند. در این صورت شاید استفاده از نام استاد شجریان را تنها به وعده‌های انتخاباتی مربوط بدانیم، هرچند که باید خوشحال باشیم که حداقل سه تن از ۶ نفر کاندیدای ریاست جمهوری نام موسیقی را بردند، چه بسا اگر نتایج انتخاب طور دیگری می‌شد، شاید به طور کلی وضعیت موسیقی تغییر می‌کرد و حتی نمی‌توانستیم به سادگی از موسیقی صحبت کنیم. 

نباید از رئیس‌جمهوری خرده گرفت که وعده‌ای را داده‌اند و اکنون که ماه رمضان رفته و همه در انتظار شنیدن «ربنا»ی محمدرضا شجریان ماندیم اما خبری از عملی شدن آن وعده‌ها نیست. این اشکال را نباید به دولت آقای روحانی گرفت چراکه ایشان این توانایی را دارند که به مردم پاسخ درست بدهند اما گاهی قوانین و مقررات و اختیارات اجازه نمی‌دهد خواسته ایشان عملی شود. هرچند که در دید کلان شاهد هستیم که پس از ممنوعیت پخش این اثر، بسیاری از مردم بیشتر مشتاق شنیدن آن شدند، چه اتفاقی مهم‌تر از این؛ در سال‌های اخیر جمعیتی میلیونی حتی کسانی که با موسیقی سنتی آشنایی نداشتند شنونده «ربنا» شدند که البته این موضوع را می‌توان از نگاه رفتارشناسی هم بررسی کرد، مردم ایران به نوعی متفاوت از مردم جهان هستند.

وقتی در موضوعی، محدودیتی ایجاد شود، بیشتر به سمت آن اتفاق جذب می‌شوند. اینجاست که مدیران بالادست باید زاویه دید و ابزار مراقبتی از خود را تغییر دهند و ملایم‌تر با مردم برخورد کنند. به خصوص هنرمندان؛ دولت نیز باید به همین موضوع توجه کند که هنرمندان برخاسته از کف خیابان‌های همین کشور هستند و مردمی‌ترین ابزار را برای ارائه اثر خود دارند. شجریان یک شخصیت تماماً مردمی است. مسئولین نباید نگران باشند که با پخش این اثر این هنرمند ممکن است برگ برنده‌ای به دست جریان خاص بدهند، چراکه «ربنا»ی شجریان، در مقدس‌ترین لحظات مردم جای گرفته و به هیچ طیف و حزب خاصی تعلق ندارد.

اگر اینطور ادامه پیدا کند مدیران وقت خود ضرر می‌کنند و دیگر نمی‌توانند از اینکه مردم مخاطب شبکه‌های خارجی و بیگانه شده‌اند، ایرادی بگیرند. آنها بهتر است در جذب حداکثری آرا و افکار مردم تلاش کنند و این برگ برنده را که به مطالبات مردم توجه می‌کند را از آن خود کنند. به نظر من با پخش ربنا از همین فردا، (اصلا چرا ربنا که در طول سال امکان شنیدنش وجود دارد را مختص به ماه مبارک رمضان بدانیم). مردم معتقدتر و متعهدتر به نظام می‌شوند. هنرمندان به خصوص که با آثار هنری خود بر این حمایت تاکید می‌کنند.

بس چه بهتر که این حمایت دوطرفه باشد. نکته دیگر اینکه استاد شجریان، «ربنا» و "آهنگ مثنوی افشاری" خود را برای مردم تحریم نکردند. ایشان به اینکه بدون مجوز آثارشان از رسانه‌های گروهی پخش می‌شود، اعتراض کرده بودند، آثاری که انحصار شرکت خودشان است که باید در همین جا از فرصت استفاده کرد که روزی کپی‌رایت در کشور ما قانونش رعایت شود و نه تنها مردم که رسانه ملی نیز باید به این حق پایبند بماند.

درنهایت باید گفت که مسئولین توجه کنند که این مردم و هنرمندان، همراه تمام سختی‌های کشور و تحریم‌ها بودند. اگر این‌چنین نباشد بنابراین توجه به مطالبات آنها شاید نوعی قدرشناسی از آنان باشد، مطالباتی که در حد برداشتن تحریم از پخش این اثر به خصوص اثری که همچنان به عنوان بهترین‌ها محسوب می‌شود و اقشار سیاسی، مذهبی و ملی کشور از آن به عنوان یک یادگار کهن ملی و دینی یاد می‌کنند.

 ملت ایران خواهان این هستند که صدای آرامش‌بخشی که از نهایت وجود «ربنا» می‌گوید، را در ملکوتی‌ترین لحظات عبادت خود بشنوند.

ودود موذن‌زاده در گفت‌وگو با ایلنا:

"ربنا"ی شجریان بی‌نظیر است/ویژگی اذان موذن‌زاده هم ایرانی بودن آن است+سه اذان از دو نسل موذن‌زاده

این روزها اجرای مناجات، ادعیه و اذان با الحان ایرانی ازسوی برخی‌مورد نقد قرار گرفته که ازجمله آنها می‌توان به اجرای "ربنا" و همچنین "اذان موذن‌زاده" اشاره کرد؛ این در حالی است که مردم کشورمان با تمام وجود این آثار را با همین الحان ایرانی پذیرفته‌اند.

ودود موذن‌زاده در گفتگو با خبرنگار ایلنا، ضمن بیان این مطلب گفت: آنچه به عنوان "اذان موذن‌زاده" شناخته می‌شود اولین اذان ایرانی‌است که گفته شده؛ برای اولین بار پدر‌بزرگ ما "شیخ کریم موذن" این اذان را قبل‌تر از سال 1332 اجرا کرده است. این اذان با همین ویژگی ایرانی بودنش در ذهن همه مردم شکل گرفته و مردم آن را دوست دارند. بعد از پدربزرگم نیز این اذان توسط فرزندانش رحیم و سلیم موذن‌زاده و همچنین خود من؛ اجرا شده است.

این خواننده در ادامه افزود: امکان دارد افرادی اعتقاد داشته باشند اذان را نباید با لحن ایرانی اجرا کرد، من به اعتقاد آنها نیز احترام می‌گذارم. اما به خاطر می‌آورم روزی که آقای شهرام ناظری در مصاحبه‌ای از "اذان موذن‌زاده"بسیار تمجید کرد و گفت این اذان در گوشه روح‌الرواح آواز بیات ترک اجرا شده و اصلا ویژگی خاص آن، لحن ایرانی اذان است.

وی همچنین عنوان کرد: هنر این ویژگی را دارد که بسیاری از مفاهیم، به خصوص در حوزه مذهب را بومی کند که نمونه‌اش را در معماری مساجد کشورهای مختلف نیز می‌بینیم. در اجرای اذان موذن‌زاده نیز همین اتفاق افتاده است. اگر بخواهیم دقیقا یک اجرا از کشور دیگری را کپی کنیم که اتفاق مهمی نمی‌افتد. من اعتقاد دارم ویژگی چنین آثاری (اذان موذن‌زاده) این است که بومی شده‌اند و در خاطره چندین نسل رسوخ کرده‌اند. یعنی نمی‌شود آن را از مردم ایران جدا کرد چراکه بسیار برای آن ارزش قائل هستند.

ودود موذن‌زاده گفت: وقتی این اذان در قالب موسیقی ردیف دستگاهی ایران قرار می‌گیرد احتمال دارد کمی بحث تجوید و قرائت لغات عربی نیز تحت تاثیر قرار بگیرد. البته مولفه‌های موسیقی ردیف ایرانی بسیار ماهرانه در این اذان گنجانده شده است.

این موزیسین افزود: زیبایی اذان هم به گونه‌ای بوده که نه تنها به روح و مفهوم خود اذان ایرادی وارد نکرده بلکه باعث ارائه بهتر آن، متناسب با فرهنگ ایرانی شده است. به همین دلیل هم؛ اذان موذن‌زاده به عنوان میراث‌فرهنگی کشورمان به ثبت ملی رسیده است. ما نمونه‌هایی از اذان را در کشورهای مختلف داریم که به محض شنیدن آنها متوجه می‌شویم توسط فردی از چه ملیتی اجرا شده است. مثلا وقتی اذانی از کشورهای آفریقایی یا ترکیه را می‌شنوید بالافاصله، هم متوجه اصل پیام می‌شوید و هم از ملیت فرد موذن اطلاع پیدا می‌کنید و این به نظر من هیچ ایرادی ندارد و بسیار ارزشمند است. من هم سال 1376 این اذان را در مسابقه اذان در صداوسیما در کنار یک اذان برگزیده عربی اجرا کردم.

ودود موذن‌زاده در بخش دیگری از این گفتگو درباره ویژگی‌های "ربنا"یی که محمدرضا شجریان اجرا کرده عنوان کرد: در مورد اجرای "ربنا" نکته مهمی وجود دارد که اجازه نمی‌دهد بگوییم مجموع کل این اثر به‌طور کامل در دستگاه‌های ایرانی یا کاملا در فضای موسیقی عربی اجرا شده است. اشتراکاتی میان موسیقی ایرانی و موسیقی عربی وجود دارد، که آقای شجریان در اجرای این اثر از آن الحان استفاده کرده است.

وی در ادامه افزود: در واقع "ربنا" تلفیقی از دستگاه‌های موسیقی ایرانی و عربی است. از نظر تونالیته فضاهای مشترک بسیاری میان موسیقی ایرانی و موسیقی عربی وجود دارد؛ برای مثال در دستگاه شور این فضاهای مشترک در تونالیته بیشتر مشهود است.

این موزیسین گفت: در اجرای "ربنا" آقای شجریان کار استثنائی انجام داده است و من به نوبه خودم این کار ارزشمند را تقدیر می‌کنم. این اثر به‌طور قطع کار ماندگاری محسوب می‌شود.

این خواننده درباره اجرای ادعیه و مناجات‌ها با الحان ایرانی گفت: بحث استفاده کردن یا نکردن از الحان ایرانی در اجرای مناجات‌ها بحثی است که این روزها بسیار باب شده که من از نظر شرعی و فقهی اطلاعی در این زمینه ندارم اما معتقدم "ربنا" بسیار ارزشمند و قابل تقدیر است و شاید چنین توانایی در اجرا تا چندین نسل دیگر تکرار نشود. از نظر موسیقایی نیز ربنا یک اثر بی‌نظیر محسوب می‌شود.

اذان مرحوم رحیم موذن‌زاده اردبیلی را می‌توانید در لینک زیر بشنوید.

http://static0.ilna.ir/media/y1dJ92JdM9NX/YXVkaW8tbWVkaXVtLm1wMw,,/%D9%85%D9%88%D8%B0%D9%86%2B%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D9%87.mp3

اذان مرحوم سلیم موذن‌زاده اردبیلی را می‌توانید در لینک زیر بشنوید.

http://static0.ilna.ir/media/h1XtrUHClCUR/YXVkaW8tbWVkaXVtLm1wMw,,/Salim.Moazen.Zadeh.2.mp3

اذان ودود موذن‌زاده اردبیلی را می‌توانید در لینک زیر ببنید و بشنوید.

http://static0.ilna.ir/media/Q9YJtzBc5U3H/dmlkZW8tbWVkaXVtLm00dg,,/1ec5fcfe9bb1352390b9c82beafa8bf8588788.mp4

دفاعِ مهدی یراحی از "ربنا"ی شجریان؛

ربنا یکى از کم‌نقص‌ترین و دلنشین‌ترین موسیقى‌های مذهبى‌ست

در این روزها و شب‌های ماه مبارک رمضان مسئله حذف مناجات "ربنا" محمدرضا شجریان از سفرهای مردم واکنش‌های بسیاری را به دنبال داشته است؛ مهدی یراحی (آهنگساز و خواننده پاپ) نیز به عنوان خواننده موسیقی پاپ به این مسئله واکنش نشان داده و یادداشتی را در این باره برای ایلنا ارسال کرده است.

دوران وفور پخش ربناى استاد شجریان از صداوسیما، دهه شصت و هفتادِ خورشیدى است که مصادف بود با کودکى و نوجوانىِ من و هم‌نسلانم. در همان سالها بود که نوستالژىِ عمیق این اجرای جادویى در حافظه موسیقایى عرفانى و البته ملىِ جامعه ایران شکل گرفت و در کنارِ اجراى اذان دلنشین و پرطرفدار مرحوم مؤذن‌زاده اردبیلى، به مرور این دو اثر تبدیل به پررنگ‌ترین نمادهاى ماه مبارک رمضان در رادیو و تلویزیون شدند. اجرایى با تکنیک‌هاى آوازىِ ظریف، اندازه و به‌جا، کاملاً در خدمت احساسى عاشقانه منطبق بر معنا و فحواى کلمات چهار دعاىِ منتخب از آیات مختلف قرآن.

تجوید کلمات در این اجرا به قدرى درست و دقیق ادا شده، گویی عربى زبان مادرىِ استاد است.

 بنا به گفتهٔ شجریان، انگیزهٔ اصلی وی از خواندن و اجراى این دعا، تدریس آن به دو هنرجو بوده و این اثر تیر ماه سال ٥٨ در یکی از استودیوهای رادیو، بدون ادیت (تصحیح) و یکبار براىِ همیشه ضبط شده است.

 شجریان با مقدمه‌ای پرحرارت و باشکوه در سه‌گاه اجرای خود را آغاز می‌کند و به مدد ظرافتى که نشان از هوش و شمِّ سرشارِ هنرى دارد، هرچه هنرمندانه‌تر به مرکب‌خوانی در دستگاه‌ها و آوازهاى موسیقى ایرانى ازجمله آوازهاى بیات ترک و افشارى، سپس گوشه عراق(صبا) مى‌پردازد و دوباره با فرود به سه‌گاه، این نیایش عرفانى را تا ابد در روح و ضمیر مسلمانان جاودانه مى‌سازد. اجرای ربناىِ استاد شجریان به لحاظ هنرى یکى از کم‌نقص‌ترین و دلنشین‌ترین موسیقى‌های مذهبى است  که به زعم مرحوم پایور "در تعریفى مصداقى و نمادین از کمال یک اثر هنرى" هم مورد تأیید اهل فن است و هم عمومِ مردم از شنیدنش لذت مى‌برند.

 خاطرم هست در جریان منع پخش ربناى استاد از صداوسیما، شخصى وابسته به جریان مخالف پخش ربنا، احتمالاً از سر خوشمزگى گفته بود بسیار خوشحالم که از این به بعد صداىِ شجریان از رادیو و تلویزیون پخش نمى‌شود چراکه طىِ این سى سال مجبور بودم بر سر سفره افطار صدایى شبیه به شکسته شدن چوب خشک را تحمل کنم!

کاش این دوست کم‌لطف، که صداى لطیف شجریان را تا این اندازه گوش‌خراش مى‌شنیده، پنبه‌ها را از دو گوشش خارج  و از شنیدن نغمه ناجور و دلخراش خود کمى شرم مى‌کرد.

بگذریم، چراکه گذشت و امیدوارم این نیز بگذرد و با استطاعت از کرم و رحمت پرودگار بزرگ، در سال‌هاى آتى شاهد تداوم و گستردگى سایه بزرگانى نظیرِ خسروى آواز ایران بر سر هنرِ متعهدِ این مرز و بوم و پخشِ دعاىِ ربنا با اجراى بى‌نظیر و بى‌بدیل استادِ مسلمِ آواز ایران آقاى محمدرضا شجریان از تلویزیون باشیم و ایشان را سرحال‌تر و خندان‌تر از همیشه روى صحنه ببینیم که به حق و انصاف لایق‌ترینند.

یادداشت: مهدی یراحی؛ آهنگساز و خواننده پاپ

 

ایسنا از حواشی پخش ربنا گزارش کرد:

ربنایی که سیاسی شد / نمادهای مذهبی با دستور از بین نخواهند رفت

«نمادهای مذهبی وقتی به رگ و پوست جامعه راه یافته باشند، با دستور من و شما و یا رئیس و مدیر از بین نخواهد رفت. اتفاقا استاد شجریان چه خود آگاه و چه ناخودآگاه به این ماجرا متفطن شده و هنگام نامه سال ۱۳۷۴ به رئیس وقت صدا و سیما از همین منظر این دو اثر را مستثنی دانستند و آقای علی لاریجانی هم برخلاف برادرشان که این روزها اظهار نظر شاذی درباره کار استاد کردند، اجازه دادند که ربنا پخش شود.»

اینها بخشی از اظهارات سیدابوالحسن مختاباد - روزنامه‌نگار و پژوهشگر تاریخ موسیقی ایران - است که در پی حواشی اخیری که برای پخش «ربنا»ی محمدرضا شجریان مطرح شده است، در پاسخ به ایسنا مطرح کرده است.

مشروح نقطه‌ نظر مختاباد را در ادامه می‌خوانیم: «به گمانم ربنای استاد شجریان و پخش شدن یا نشدن آن به موضوعی سیاسی تبدیل شده است؛ چراکه وجهی از شخصیت استاد شجریان به دلیل اظهار نظرهایی که کردند، رنگ و صبغه‌ای سیاسی گرفت. اما این تنها بخش بسیار کوچکی از وجه شخصیتی استاد است و نه وجوه دیگر ایشان که عمدتا هنری، اجتماعی و فرهنگی است.

طبیعی است که هر پدیده‌ای که سیاسی شود موضع مخالفان، منتقدان و موافقان از منظر سیاسی مطرح می‌شود و وجوه اجتماعی و فرهنگی و هنری و مذهبی و دینی آن مغفول می‌ماند، یا این که برای طرفین اهمیتی ندارد.»

مختاباد اضافه کرد: «اما شخص خودم به "ربنا" و "مثنوی افشاری" به عنوان یک نماد مذهبی نگاه می‌کنم، همچنانکه به اذان مرحوم موذن زاده هم از این منظر نظر می‌کنم، یا مناجات‌های مرحوم ذبیحی که متاسفانه در حق ایشان هم در تمامی این سال‌ها جفا شد و با نگاهی سیاسی مردم ما را از شنیدن چنین صدای ملکوتی محروم کردند و خوشبختانه و به مدد فضای مجازی صدای استاد ذبیحی بازگشتی پرشکوه داشته و دارد و حتی نشان می‌دهد که چقدر مناجات‌خوانان ما، بخصوص استاد شجریان در خواندن همان مثنوی افشاری (مثنوی پیچ) تحت تاثیر خوانده‌های استاد ذبیحی بوده‌اند و حتی متن دعای ربنای خوانده شده از سوی استاد شجریان هم پیش از این از سوی استاد ذبیحی خوانده شده بود.»

او در ادامه این مطلب بیان کرد: «نمادهای مذهبی وقتی به رگ و پوست جامعه راه یافته باشند، با دستور من و شما و یا رئیس و مدیر از بین نخواهد رفت. اتفاقا استاد شجریان چه خود آگاه و چه ناخود آگاه به این ماجرا متفطن شده و هنگام نامه سال ۱۳۷۴ به رئیس وقت صدا و سیما از همین منظر این دو اثر را مستثنی دانستند و آقای علی لاریجانی هم بر خلاف برادرشان که این روزها اظهار نظر شاذی درباره کار استاد کردند، اجازه دادند که ربنا پخش شود.

برخی اظهار نظرات نیز درباره کار استاد انجام شده است که آن را بیشتر اثر هنری دانسته‌اند و نه اثری ذوقی و دارای به قول عرفا«زبان حال»، یعنی این که این اثر استاد بیشتر تکنیکی است تا همانند اذان مرحوم موذن زاده اثری ذوقی و اشراقی. در حالی که این اظهار نظر تنها برای فردی که این اثر را می‌شنود صادق است و برای افراد دیگر نه؟ چرا که تاثیرگذاری آثار هنری از فردی به فردی دیگر تفاوت دارد. به همین دلیل است که حتی از زاویه فقهی ماجرا هم فقط فرد می‌تواند تعیین کند که یک موسیقی چه تاثیری بر او دارد و آیا او را به طرب می‌آورد یا به او ابتهاج روحی می بخشد؟»

این پژوهشگر تاریخ موسیقی ایران همچنین گفت: «اخیرا در مراسمی که درباره عدالت اجتماعی در شهر اوکلند کالیفرنیا و همزمان با نیمه شعبان برگزار شد و سخنران مراسم هم این موضوع را از لحاظ تاریخی و فلسفی در ادیان و مکاتب دیگر ردیابی کرده بود، وقتی از من خواسته شد که قطعه‌ای را بخوانم، قطعه معروف «‌تو ای پری کجایی» مرحوم همایون خرم را با صدای جاودانه استاد قوامی و شعر زیبای استاد سایه، خواندم، چون حس کردم که عدالت اجتماعی همان پری گمشده‌ای است که همه به دنبال آنند.

از این منظر ربنای استاد شجریان به دلیل پخش آن در سال‌های متمادی خود به خود با نمادهای مذهبی دیگر همخوانی پیدا کرده است و مردم به وجه تکنیکی کار کمتر نظر می‌کنند و وجه مذهبی آن تاثیر بیشتری داشته و دارد. خوشبختانه گسترش رسانه نیز کمک کرده است تا این اثر عملا همچنان به عنوان نماد باقی بماند و صدا و سیما هم نتوانسته تاثیری در حذف یا برکشاندن آن داشته باشد. لجاجت صدا و سیما در عدم پخش این اثر هم تنها به ضرر صدا و سیماست و مخالف مشی جذب حداکثری و دفع حداقلی که رهبر معظم انقلاب دستور دادند.»

مختاباد در پایان این مطلب، بیان کرد: «اما من از منظر اخلاقی ماجرا هم به این کار نگاه می‌کنم. ما اگر ادعای مسلمان بودن و پیرو پیامبری با آن همه عظمت و خلق کریمانه داریم، باید توجه کنیم که یک استاد برجسته که این همه حق برگردن فرهنگ و هنر این مرز و بوم دارد، اکنون بیمار و گرفتار است و نیازمند توجه و گذشت. از قرار رافت اسلامی و گذشت در قاموس مخالفان و منتقدان استاد جایی ندارد و آنها از اسلام و مسلمانی تنها وجه غضب و خشونت آن را برگرفته‌اند و از «رحماء بینهم» نیز خبری نیست و شجریان مسلمان‌زاده مشهد را همانند کافران می‌بینند و به سیاق «اشداء علی الکفار» با ایشان برخورد می‌کنند؟‌ چرا که در یک امر سیاسی نظری مخالف نظرشان داشته است. نظری که تاریخ همین هشت ساله و تشعشعات دولت هزاره سوم ثابت کرده است که خس و خاشاک چه کسی است و چه کسانی بر دامن این مرز و بوم چنان گرد و غباری افشاندند که ده‌ها دولت هم قادر به پاک کردن آن نیستند؟»

بنا بر این گزارش، طی روزهای اخیر در پی نامه‌ی سیدرضا صالحی امیری - وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی - که هفته‌ی گذشته به رئیس سازمان صدا و سیما در حاشیه‌ی جلسه‌ی هیات دولت ارایه شد و در آن درخواست پخش «ربنا»ی محمدرضا شجریان از صدا و سیما شد؛ محمدجواد لاریجانی، عضو شورای نظارت بر صدا و سیما، در واکنش به نامه صالحی‌امیری مطلبی را منتشر کرد که با واکنش‌های مختلفی از سوی هنرمندان موسیقی مواجه شد.

 لاریجانی در بخشی از گفته‌هایش آورده است: «از آنجا که موضوع دفاع از ایشان یک مناقشه سیاسی شده است، لذا در تلاوت مذکور توجه به آیت تحت‌الشعاع قرار می‌گیرد و این امر خلاف موازین شرعی تلاوت است؛ لذا خواهشمند است که سایر قطعات آوازی آن هنرمند را مطرح فرمائید که اتفاقا دارای ساختار موسیقیایی مهمتری هم هستند. حتما می‌دانید که تحت‌الشعاع قرار گرفتن توجه به آیات باهرات نسبت به مقارنات آنقدر مهم بوده که برخی از فقهای بزرگ تلاوت ملحون را مورد شبهه قرار داده‌اند.»

حمیدرضا نوربخش، مدیرعامل خانه موسیقی ایران  نیز در واکنش به اظهارات لاریجانی بیان کرد: «سوال من این است که آقای دکتر لاریجانی از کدام جایگاه کارشناسی درباره ربنای استاد شجریان صحبت می‌کند؟ ایشان استاد قرائت هستند؟ یا کارشناس قرآن؟ یا مفسر هستند؟»

حسام‌الدین سراج، خواننده آواز ایرانی نیز در واکنشی صریح مطرح کرد: «وقتی صحبت از موازین شرعی به میان می‌آید، به نوعی بحث حلال و حرام موسیقی مطرح است اما اینکه ربنای استاد شجریان برخلاف موازین شرعی تلاوت است جمله جالبی نیست و بسیار سنگین است. مردم از این ربنا خاطره دارند همانطور که از اذان موذن زاده اردبیلی خاطره دارند و می‌توان گفت که موذن زاده نیز در تلاوت آن اذان تجوید قرآنی را رعایت نکرده و با صوت اجرا کرده است.»

بحث پخش ربنای محمدرضا شجریان از رسانه‌ی ملی یکی از مطالبات جدی اهالی فرهنگ و هنر در سال‌های اخیر بوده است و همین روند باعث شده است که سیاسیون هم در این زمینه اظهارنظر کنند.

محمدجواد ابطحی، نماینده مردم خمینی‌شهر، در تذکری در جلسه علنی (یکشنبه ۷ خرداد) مجلس گفته بود: «مشکل مملکت سرود ربنا و غیر آن نیست؛ بلکه مشکل کاسپین و ثامن الحجج و عدم واریز درآمدهای پتروشیمی است که صادر می‌کنیم و برنمی‌گردد.»

او اضافه کرده بود: «آقای خواننده معلوم‌الحالی خودش در سال ۸۸ تقاضا کرده که برنامه‌هایش از صدا و سیما پخش نشود،‌ حالا هم خودش تقاضا کند که دو مرتبه پخش شود. این در حد هیات دولت نیست که در این مسائل ورود کند.»

مرتضی میرباقری، معاون سیمای رسانه ملی، در آخرین اظهار نظر رسمی‌ خود در این زمینه، اسفندماه ۱۳۹۵ درباره پخش صدای ربنای محمدرضا شجریان در رسانه ملی گفته بود: «این فرد بعد از انتخابات  ۸۸ برای خودش یک منعی قرار داد که ما نمی‌توانیم صدایش را پخش کنیم. اگر وی از مواضع خود بعد از انتخابات ۸۸ عدول کرده و بازگشته باشد و آن را اعلام کند ما صدای او را پخش می‌کنیم.»

این درحالیست که ابوالقاسم خوشرو، معاون اسبق امور هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اردیبهشت‌ماه امسال در بخشی از متنی که به مناسبت ثبت ملی این اثر در صفحه شخصی‌اش نوشته، آورده بود: «استاد در دیدار خرداد٩٢، به من تاکید کردند که این قطعه متعلق به ملت ایران است و من هیچگاه منعی برای پخش این قطعه از صدا و سیما نگداشته‌ام.»

در بخشی از متن نامه‌ای که محمدرضا شجریان درباره پخش نشدن آثارش از صدا و سیما، در دهه هفتاد به علی لاریجانی رئیس وقت این سازمان نوشته بوده، آمده است: «به صراحت اعلام می‌کنم که مایل نیستم صدای من از صدا و سیمایی پخش شود که بی اعتنا به حقوق هنرمندان است. قاطعانه از جنابعالی می خواهم دستور دهید هیچ اثری از من مطلقاً از رادیو و تلویزیون پخش نشود. چون در ماه مبارک رمضان هستیم، تنها به احترام این ماه مبارک و ادای دین به نیک سرشتی مردمی که در دامان آنها پرورش پیدا کرده ام، پخش "مناجات" و "ربنا" را اجازه می‌دهم.»

این هنرمند در نامه‌ خود که در سال ۸۸ به عزت‌الله ضرغامی، رئیس وقت سازمان صدا و سیما نوشته، آورده بود: «همان طور که اطلاع دارید صدا و سیما در شرایط فعلی مستمراً اقدام به پخش سرودهای میهنی اینجانب به ویژه سرود «ای ایران ای سرای امید» می کند. جنابعالی مستحضرید این سرود و دیگر سرودهای خوانده شده متعلق به سال های ۱۳۵۷ و ۱۳۵۸ است و هیچ ارتباطی به شرایط کنونی ندارد. اینجانب در سال ۱۳۷۴ نیز اعلام کردم راضی به پخش آثار خود از صدا و سیما نیستم. مجدداً تقاضای خود را تکرار کرده و تاکید می کنم آن سازمان هیچ نقشی در تهیه این آثار نداشته و شایسته است به حکم شرع و قانون سریعاً کلیه واحدهای آن سازمان از پخش صدا و آثار من خودداری کنند.»

اما حسن روحانی، رئیس جمهور کشور (۶ خردادماه) با انتشار ویدیویی از تلاوت «ربنا» توسط محمدرضا شجریان؛ صدای این هنرمند را دلنشین و حذف‌ناشدنی دانست و در بخشی از ادامه مطلب خود، نوشت: «ربنا یکی از آثار محمدرضا شجریان  است که که شامل چهار آیه از قرآن کریم است که همگی با عبارت ربنا آغاز می‌شود این اثر در تیرماه سال ۱۳۵۸ ضبط شده است و بعد از گذشت نزدیک ۴۰ سال هنوز بی‌نظیر است.»

روحانی  همچنین در جریان مناظرات تلویزیونی دوازدهمین دوره ریاست جمهوری، اظهار کرده بود: «آیا اجازه می دهیم اصحاب فرهنگ استعداد خود را نشان دهند؟ از پخش دعای ماه  رمضان ابا می‌کنیم و دعای ربنا یک هنرمند را پخش نمی کنیم پس چطور دنبال تعالی آموزش در کشور هستیم؟»

ایسنا - نسترن تابع‌جماعت

 

روزنامه‌ها صدای ربنای شجریان را شنیدند

پخش نشدن دعای ربنا با صدای محمدرضا شجریان از شبکه‌های رادیو و تلویزیونی، سال‌هاست که به حاشیه‌ای برای صداوسیما بدل شده است. هر سال با آمدن ماه مبارک رمضان این حاشیه اوج می‌گیرد و چندی است که کاملا رنگ و بوی سیاسی هم به خود گرفته است. در روزهای اخیر و پس از انتخابات ریاست جمهوری، اظهار نظر برخی شخصیت‌های فرهنگی و در ادامه سیاسیون، درباره‌ی پخش ربنای شجریان از رسانه ملی، جریان‌سازی‌های جدیدی را به وجود آورد که در ادامه این موج به روزنامه‌ها هم کشیده شده است.

به گزارش ایسنا، روزنامه «قانون» تیتر یک «تلاوت غیرشرعی با رو تیتر «بهانه‌جویی تازه درباره اثر ملی ربنای شجریان همچنان ادامه دارد» را انتخاب کرده و به انتشار توضیحاتی درباره‌ی دلایل پخش نشدن این دعای از تلویزیون در ایام رمضان پرداخته است.

روزنامه «آفتاب یزد» در بخشی از صفحه نخست خود  تیتر  «صداوسیما ربنای شجریان را خلاف موازین شرعی دانست را برگزیده و به منع مسؤولان صدا وسیما برای پخش ربنا از تلویزیون اشاره دارد.

روزنامه «اعتماد» تصویر یک خود را به محمدرضا شجریان اختصاص داده است. این روزنامه تیتر «مشکل شرعی ربنای شجریان پس از ۳۰ سال» را انتخاب کرده و به پاسخ محمد جواد لاریجانی به نامه وزیر ارشاد اشاره دارد که ربنای استاد را خلاف موازین شرعی تلاوت می‌داند.

روزنامه «شهروند» مطلبی با تیتر «پشت پرده این واژه‌های ثقیل» را در صفحه نخست خود منتشر کرده و به پخش نشدن ربنای شجریان در ماه رمضان امسال اشاره دارد.

روزنامه «مردم سالاری» عکس یک خود را به نیم‌رخی از محمدرضا شجریان اختصاص داده که در این پرتره، استاد آواز ایران لباسی با طرح گل و مرغ بر تن دارد. این روزنامه همچنین تیتر «بهانه تراشی برای حذف ربنای شجریان» را انتخاب کرده و به دلیل پخش نشدن این اثر ملی در این ایام پرداخته است.

روزنامه «بهار» تصویر نخست خود را به محمدرضا شجریان اختصاص داده است و در همین راستا تیتر «"ربنا"؛ مردمی و نه سیاسی» را برگزیده و به سخنان لاریجانی که نوای ماندگار شجریان را غیرشرعی تلقی کرده، اشاره کرده است.

روزنامه «خراسان» مطلبی را با تیتر «دعوا بر سر ربنا» انتخاب کرده و به نامه و درخواست وزیر ارشاد برای پخش ربنای شجریان اشاره دارد.

همچنین روزنامه «وقایع اتفاقیه» تیتر «ربنا پخش نمی‌شود» را در همین راستا در صفحه نخست خود منتشر کرده است.

روایت هوشنگ ابتهاج از "ربنا"ی محمدرضا شجریان

ﺑﻬﺶ ﮔﻔﺘﻢ ﺁﻗﺎﯼ ﺷﺠﺮﯾﺎﻥ ﺍﯾﻨﻮ ﺗﻮ ﭼﻪ ﻣﺎﯾﻪ‌ﺍﯼ ﺧﻮﻧﺪﯼ؟ ﻧﮕﺎﻫﻢ ﮐﺮﺩ … ﻭﺍﻗﻌﻦ ﻧﻤﯿﺸﻪ ﮔﻔﺖ ﺗﻮ ﺷﻮﺭﻩ، ﺍﻓﺸﺎﺭﯾﻪ، چیه!

هوشنگ ابتهاج ( سایه ) درباره "ربّنا"ی استاد شجریان چنین گفته است...

ماه رمضان است و دم افطار. تلویزیون "ربنا"ی استاد شجریان را پخش می‌کند. سایه از همان ربنای اول منقلب می‌شود. به خود می‌پیجد... اشک از چشمش می‌جوشد. بی‌تاب شده است. ...

آرامتر که می شود با چشم و چهره‌ای سرخ و صدایی که هنوز هیجان دل بی‌قرارش را بازتاب می‌دهد، می‌گوید:‌

ﺍﯾﻦ ﮐﺎﺭﯾﻪ ﮐﻪ ﻣﯽﺗﻮﻧﯽ ﺩﺳﺘﺖ ﺑﮕﯿﺮﯼ ﻭ ﺑﺒﺮﯼ ﺑﻪ ﺗﻤﺎﻡ ﮐﺸﻮﺭﻫﺎﯼ ﻋﺮﺑﯽ ﻭ ﺑﺎ ﺍﻓﺘﺨﺎﺭ ﺑﮕﯽ، ﺍﮔﻪ ﻣﯽ‌ﺗﻮﻧﯿﻦ ﻣﺜﻞﺍﯾﻦ ﺑﺨﻮﻧﯿﻦ … ﺍﯾﻦ ﮐﺎﺭ ﻧﻈﯿﺮ ﻧﺪﺍﺭﻩ!

ﺷﺎﻫﮑﺎﺭ ﺑﺰﺭﮒ ﺷﺠﺮﯾﺎﻧﻪ. ﻫﯿﭻ‌ﮐﺲ ﻧﻤﯽ‌ﺗﻮﻧﻪ ﺍﯾﻦ‌ﻃﻮﺭ ﺑﺨﻮﻧﻪ، ﻫﯿﭻ‌ﮐﺲ. ﺣﺘﺎ ﺧﻮﺩ ﺷﺠﺮﯾﺎﻥ!

ﺧﯿﻠﯽ ﮐﺎﺭ ﻋﺠﯿﺒﯿﻪ. ﺧﯿﻠﯽ ﻋﺠﯿﺒﻪ … ﺭﻓﺘﻪ ﺗﻮ ﺍﺳﺘﻮﺩﯾﻮ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﭽﻪ‌ﻫﺎ ﺑﮕﻪ ﺍﯾﻦ‌ﻃﻮﺭﯼ ﺑﺨﻮﻧﯿﻦ، ﺿﺒﻂ ﮐﺮﺩﻥ ﻭ ﺷﺪﻩ ﺍﯾﻦ ﺭﺑﻨﺎ … ﺷﺠﺮﯾﺎﻥ ﻧﻮﺍﺭ ﺍﺻﻠﯽﺍﯾﻦ ﺭﺑﻨﺎ ﺭﻭ ﺑﻪ ﻣﻦ ﺩﺍﺩ ﮐﻪ ﺍﻻﻥ ﻧﺪﺍﺭﻣﺶ. ﻣﻦ ﺍﻭﻝ ﻧﻤﯽ‌ﺩﻭﻧﺴﺘﻢ ﭼﯿﻪ، ﻭﻗﺘﯽ ﺷﻨﯿﺪﻡ ﺣﯿﺮﺕ ﮐﺮﺩﻡ. ﻫﯿﭻ‌ﮐﺲ ﻧﻤﯽ‌ﺗﻮﻧﻪ ﺍﯾﻨﻮ ﺑﺨﻮﻧﻪ …

ﭼﻪ ﺻﺪﺍﯼ ﺣﯿﺮﺕ‌ﺁﻭﺭﯼ ﺩﺍﺭﻩ!

ﺍﺻﻠﻦ ﯾﻪ ﺻﺪﺍﯼ ﺯﻣﯿﻨﯽ ﻧﯿﺴﺖ."ﺳﺮﺵﺭﺍ ﺗﮑﺎﻥ ﻣﯽ‌ﺩﻫﺪ"

ﺷﺎﻫﮑﺎﺭﻩ، ﭼﻪ ﺣﺎﻟﺖ ﻭ ﺍﻟﺘﻤﺎﺳﯽ ﺗﻮ ﺍﯾﻦ" ﺭﺑﻨﺎ"ﻫﺴﺖ" ﺑﻪ ﮔﺮﯾﻪ ﻣﯽ‌ﺍﻓﺘﺪ"!

ﻓﻘﻂ ﺻﺪﺍ ﻧﯿﺴﺖ، ﯾﮏ ﻧﻮﺍﺯﺷﯽ ﺗﻮﺵ ﻫﺴﺖ.

ﺍﻧﮕﺎﺭ ﺩﺍﺭﻩ ﺑﺎ ﺧﺪﺍ ﻣﻌﺎﺷﻘﻪ ﻣﯽ‌ﮐﻨﻪ، ﻫﻤﻪ‌ﯼ ﻧﯿﺎﺯﻫﺎﯼ ﺑﺸﺮﯼ ﺗﻮ ﺍﯾﻦ ﺻﺪﺍ ﻫﺴﺖ!

ﺑﻬﺶ ﮔﻔﺘﻢ ﺁﻗﺎﯼ ﺷﺠﺮﯾﺎﻥ ﺍﯾﻨﻮ ﺗﻮ ﭼﻪ ﻣﺎﯾﻪ‌ﺍﯼ ﺧﻮﻧﺪﯼ؟ ﻧﮕﺎﻫﻢ ﮐﺮﺩ … ﻭﺍﻗﻌﻦ ﻧﻤﯿﺸﻪ ﮔﻔﺖ ﺗﻮ ﺷﻮﺭﻩ، ﺍﻓﺸﺎﺭﯾﻪ، چیه!

ﺧﯿﻠﯽ ﻋﺠﯿﺒﻪ!

منبع: کتاب پیر پرنیان اندیش

جای خالی نوای ملکوتی ربنا در سفره‌های افطار+صوت و متن دعا

ربنا جزیی جدایی‌ناپذیر از ماه مبارک رمضان برای ایرانیان است. این نغمه‌های بهشتی، فارغ از آنکه خواننده آن کیست و چه مواضعی دارد، حس مشترک هر ایرانی از ماه رمضان است. این دو نغمه در کنار اذان موذن‌زاده و نوای دلنشین و سحرآمیز دعای سحر، نشانه ماه مبارک رمضان هستند.

در خبرها آمده بود که وزیر ارشاد از صداوسیما خواسته است، ربنای استاد محمدرضا شجریان را در این شب‌های روحانی پخش کند. چند سال است، ماه رمضان که نزدیک می‌شود و نوای زیبای ربنا در شبکه‌های اجتماعی و بلوتوث‌های مردم دست به دست می‌شود. حتماً در مراسم‌های افطاری و سر سفره های مردم دیدید که رسم شده، دقایقی مانده به اذان مغرب، هر کس در موبایل خود فایل صوتی مناجات و ربنا را دارد، آن را با صدای بلند پخش می‌کند.

صدای محزون و ملکوتی استاد شجریان در فضا می‌پیچد: این دهان بستی دهانی باز شد/ تا خورنده لقمه‌های راز شد. همزمان با این نجوای عاشقانه، سفره‌ها چیده می‌شود و با شروع ربنا، همه دور سفره منتظر اذان حزن‌انگیز موذن‌زاده می‌نشینند تا روزه خود را افطار کنند.

در خانواده‌های بسیاری هنوز بشارت اذان را نوای ملکوتی شجریان می‌دهد. هشت سال بیشتر است که رسانه ملی، پخش مناجات و ربنای شجریان را تحریم کرده است. دلیل مشخصی برای این کار وجود ندارد. مردم ماه رمضان را با ربنا زندگی می‌کنند. مگر می‌شود در این زمانه فناوری و انتخاب و گزینش مخاطب، مردم را از یک حق طبیعی و البته به حق محروم کرد. همین روزهایی که پیام‌های تبریک رسیدن ماه خدا در تلگرام میان مردم رد و بدل می‌شود، ببینید چقدر فایل مناجات و ربنای شجریان در گروه‌ها و کانال‌ها پخش شده است.

ربنا جزیی جدایی‌ناپذیر از ماه مبارک رمضان برای ایرانیان است. این نغمه‌های بهشتی، فارغ از آنکه خواننده آن کیست و چه مواضعی دارد، حس مشترک هر ایرانی از ماه رمضان است. این دو نغمه در کنار اذان موذن‌زاده و نوای دلنشین و سحرآمیز دعای سحر، نشانه ماه مبارک رمضان هستند.

مدیران صداوسیما قبلاً گفته‌اند که ضرورتی برای پخش این مناجات با صدای شجریان وجود ندارد. آنها هنوز به ضرورت و جای خالی این مناجات میان لحظه‌های افطار پی نبرده‌اند. راستی چطور این رسانه با این همه امکانات و ادعا، در این هشت سال نتوانسته است نغمه‌ای حتی نزدیک به این نوای ملکوتی تولید کند که بر دل مردم بنشیند؟!

مردم از این اثر روحانی، چهل سال خاطره دارند و شایسته نیست که فرصت شنیدن آن از مردم دریغ شود. واقعاً چه دلیلی دارد، این نوا را از حافظه تاریخی مردم ایران حذف کنیم. مردم آن را دوست دارند و هر وقت می‌شنوند، خاطرات پاک و زلال رمضان در ذهن و ضمیرشان شکوفا می‌شود.

مگر ما نمی‌خواهیم آیات قرآن در بین مردم رایج شود؟ چرا بر تصمیمات غلط خود پافشاری می‌کنیم؟ استاد شجریان با تواضع این دو اثر را به ملت ایران تقدیم و تاکید کرده که حساب این دو اثر از بقیه آثار جداست. اکنون که آرای اکثریت ملت ایران در انتخابات اخیر نیز موید آن قرار گرفته است، سازمان صداوسیما به احترام ملت ایران، پخش مناجات و ربنا را به سفره‌های افطار بازگرداند. آنها که خود را در مقابل خواست و اراده مردم قرار دهند، سودی نخواهند کرد.

یادداشت:‌ قادر باستانی، مدرس دانشگاه

آیا میدانید

  • چه سازی را برای یادگیری موسیقی انتخاب کنیم؟

    چه سازی را برای یادگیری موسیقی انتخاب کنیم؟

      چه سازی را برای یادگیری موسیقی انتخاب کنیم؟ (نکته: این نوشته، برای کسانی است که در انتخاب ساز مردد بوده و نیاز به راهنمایی دارند). شاید نخستین پرسش برای کسی که، ایده و آشنایی با موسیقی ندارد، و قصد یادگیری موسیقی داری این باشد: چه سازی را انتخاب کنم؟ انتخاب ساز، کاملا سلیقه ای است، و انتخاب ساز، در واقع انتخاب و دنبال کردن سلیقه فرد و برداشت شخص از موسیقی است. برای انتخاب ساز به منظور یادگیری موسیقی، چند عامل نقش مهمی دارند که به آنها اشاره میکنیم: سلیقه و علاقه فرد به صدای سازی که یا دیده، یا صدایش را شنیده، و آشنایی هرچند اندک نسبت آن ساز دارد. شکل ظاهری ساز نیز نقش به سزایی در انتخاب دارد. کسی که آشنایی چندانی با موسیقی ندارد، برای شروع نوازندگی و انتخاب، به شکل ظاهری ساز نیز نظر دارد. سبک و کاربرد ساز یکی از مهمترین نکات در انتخاب ساز است. در واقع کاربرد ساز در سبک های موسیقی پاپ، کلاسیک، سنتی و... میتواند یکی از مهمترین نکات در انتخاب ساز باشد. مشورت و راهنمایی صحیح، می تواند راه بسیار خوبی برای انتخاب ساز باشد. ولی در نهایت، خود شخص است که تصمیم گیرنده نهایی است. چند توصیه…

از ما بپرسید

  • چگونگي برقراري ارتباط نوازنده با مخاطب روي صحنه

    چگونگي برقراري ارتباط نوازنده با مخاطب روي صحنه

    چگونگي برقراري ارتباط نوازنده با مخاطب روي صحنه برقراری ارتباط نوازنده در حین اجرای زنده، با شوندگان حاضر در سالن، مبحثی بسیار جدی و جالب است که برای تحلیل و چگونگی و راه های مختلف برای تاثیر گذاری بیشتر آن نیاز به نوشتاری مفصل دارد که به زودی در مورد آن، در این سایت بحث شده و نوشته هایی برای خواندن شما عزیزان آماده و عرضه خواهد شد. بیست و هفتم خرداد هشتاد و نه  

درباره ی موسیقی هنری ایران

logo persian004 موسیقی هنری ایران، نخستین روزنامه الکترونیکی روزانه موسیقی ایران

همکاری: پیام به این شماره تلگرام
09226521131